Có một điều tôi thấy lặp lại khá đều trong crypto đó là cứ mỗi chu kỳ thị trường lại tìm được một nhân vật chính mới để đặt kỳ vọng vào. Trước đây là DeFi, rồi NFT, rồi modular, rồi restaking... và bây giờ là AI Agents. Người ta nói về những tác nhân tự động thay con người ra quyết định, người ta nói về một tương lai nơi ví crypto có thể tự giao dịch, tự quản lý danh mục, tự tương tác với ứng dụng mà không cần chúng ta chạm tay vào nhưng tôi đã thấy quá nhiều câu chuyện được kể bằng narrative đẹp trước khi có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy người dùng thực sự cần nó.
Đó cũng là vấn đề dai dẳng nhất của crypto và có lẽ cũng là thứ nhàm chán nhất để nhắc lại. Chúng ta rất giỏi tạo ra hạ tầng cho những nhu cầu chưa tồn tại. Chúng ta xây đường cao tốc trước khi có xe chạy, chúng ta tranh luận về throughput, về framework, về coordination layer trong khi số lượng người dùng thực sự sử dụng sản phẩm mỗi ngày đôi khi vẫn rất khiêm tốn. Với AI Agents, câu hỏi tôi luôn lấn cấn không nằm ở việc agent có thông minh hay không. Câu hỏi là liệu người dùng có thực sự muốn giao quyền hành động cho một thực thể tự động trên blockchain hay không bởi giữa việc xem demo và việc cho phép một hệ thống tự thay mình quản lý tài sản là khoảng cách khá lớn.
Ở góc nhìn đó, cuộc so sánh giữa Newton Protocol và Virtuals Protocol khá thú vị. Cả hai đều đang đặt cược vào AI Agents nhưng dường như họ đang nhìn vấn đề từ hai hướng khác nhau. Virtuals Protocol có vẻ chọn cách tạo ra một nền kinh tế xoay quanh agent. Agent trở thành một thực thể có danh tính, có cộng đồng, có khả năng tạo doanh thu thậm chí được giao dịch như một loại tài sản. Nó mang màu sắc rất crypto, rất narrative driven và phải thừa nhận rằng Virtuals hiểu cách khiến thị trường chú ý đến mình. Họ nói về agent như những startup nhỏ tồn tại trên blockchain, họ xây câu chuyện đủ hấp dẫn để cộng đồng tham gia, ít nhất là trong giai đoạn đầu.
Trong khi đó, Newton Protocol lại khiến tôi liên tưởng đến một cách tiếp cận ít hào nhoáng hơn. Họ dường như không quá tập trung vào việc biến agent thành một sản phẩm mang tính văn hóa hay cộng đồng, thứ Newton quan tâm nhiều hơn có vẻ là lớp điều phối hành động, lớp xác minh và khả năng để AI thực hiện các tác vụ thay mặt người dùng trong một môi trường có thể kiểm chứng được. Nghe thì không hấp dẫn bằng việc sở hữu một AI influencer có token riêng nhưng ít nhất từ góc nhìn của tôi đây lại là nơi câu chuyện trở nên thực tế hơn.
Bởi nếu AI Agents thực sự trở thành một phần của hệ sinh thái crypto trong vài năm tới thứ quan trọng có lẽ không phải là agent nói chuyện hay đến mức nào. Điều quan trọng hơn là ai chịu trách nhiệm khi agent làm sai, ai xác minh được quyết định của nó, ai đảm bảo rằng nó đang hành động đúng với ý định ban đầu của người dùng. Đó là thứ tôi thấy thị trường ít nói đến bởi nó không tạo ra cảm giác hưng phấn. Nó giống một bài toán về niềm tin hơn là một bài toán về công nghệ.
Virtuals Protocol hiện tại có lợi thế về mức độ hiện diện trong cộng đồng. Họ đã thành công trong việc biến AI Agents thành một câu chuyện có tính lan truyền cao. Người dùng dễ hiểu, dễ tham gia và cũng dễ đầu cơ nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ đang dẫn đầu về mặt ứng dụng thực tế. Sự chú ý của thị trường đôi khi chỉ phản ánh khả năng kể chuyện tốt hơn chứ chưa chắc phản ánh việc giải quyết được vấn đề khó nhất.
Newton Protocol thì ngược lại, họ có vẻ đang cố xử lý những phần ít người muốn bàn đến. Phần backend, phần điều phối, phần xác thực... Những thứ thường bị bỏ qua trong giai đoạn thị trường đang hưng phấn vì một narrative mới nhưng cũng chính những thứ đó lại quyết định liệu AI Agents có thể đi xa hơn khỏi phạm vi thử nghiệm hay không.
Cuối cùng thì tôi nghĩ cuộc đua này vẫn còn khá sớm để gọi tên người dẫn đầu bởi trong crypto dẫn đầu narrative và dẫn đầu usage là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Whitepaper có thể rất thuyết phục, demo có thể rất mượt nhưng nếu sau một năm nữa phần lớn agent vẫn chỉ đang tương tác với nhau thay vì phục vụ người dùng thật thì toàn bộ câu chuyện này sẽ lại trở thành một vòng lặp quen thuộc của thị trường.
Virtuals Protocol đang sở hữu sự chú ý, Newton Protocol dường như đang theo đuổi sự bền vững trong thiết kế hệ thống. Một bên đang thắng ở cuộc chiến nhận diện, một bên có thể đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hạn hơn còn bên nào thực sự dẫn đầu cuộc đua AI Agents có lẽ chưa ai biết. Tôi vẫn đang theo dõi, chỗ này cần thời gian trả lời.