Bộ Tài chính đề xuất cho dùng tài sản số, tài sản ảo để thế chấp vay vốn: Bước đi đột phá hay cái bẫy thanh lý mới?

Một tin tức cực kỳ sốt dẻo vừa xuất hiện trên bàn nghị sự mà anh em làm crypto lẫn các startup công nghệ tại Việt Nam không thể bỏ qua. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý về hồ sơ dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi, và điểm đáng chú ý nhất chính là việc đề xuất bổ sung cơ chế cho phép doanh nghiệp dùng tài sản số, tài sản ảo, quyền tài sản hay quyền sở hữu trí tuệ để làm tài sản bảo đảm đi vay vốn ngân hàng, thay vì cứ phải đè bất động sản ra thế chấp như từ trước đến nay. Đây là một động thái nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt ưu tiên cho các startup công nghệ và doanh nghiệp nhỏ theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Dự kiến nếu quả luật sửa đổi này được thông qua thì sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Nhìn vào thực tế mới thấy khối doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam đang thèm khát dòng tiền đến mức nào. Nhóm này chiếm tới hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong toàn nền kinh tế nhưng tính đến cuối tháng 4, trong tổng dư nợ nền kinh tế đạt trên 19,4 triệu tỷ đồng thì tín dụng đổ vào khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ vỏn vẹn gần 3,8 triệu tỷ đồng. Nghĩa là họ chỉ tiếp cận được khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng, một tỷ trọng quá lẹt đẹt và hoàn toàn không tương xứng với vai trò đóng góp vào GDP cũng như số lượng áp đảo của họ. Lý do thì ai cũng biết rồi, quy mô vốn của các doanh nghiệp này nhỏ, sức chống chịu yếu, phương án kinh doanh thì biến động liên tục và năng lực chứng minh tính khả thi của dự án còn quá non nớt. Thêm vào đó, trong báo cáo tài chính của các nhà băng hiện nay, bất động sản luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trong danh mục tài sản thế chấp, mà đất cát lại chính là điểm yếu chí mạng của các ông startup hay doanh nghiệp nhỏ. Việc tiếp cận nguồn vốn qua các Quỹ bảo lãnh tín dụng hay Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thì trầy trật và chưa hiệu quả như kỳ vọng.

Chính vì cái thế khó này mà việc đưa tài sản số, tài sản ảo vào luật được kỳ vọng sẽ thay đổi cuộc chơi. Bên cạnh việc đa dạng hóa tài sản thế chấp, cơ quan quản lý cũng khuyến khích các ngân hàng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, dựa trên dòng tiền hoặc phương án sản xuất kinh doanh thực tế của doanh nghiệp. Chưa hết, dự thảo lần này còn tạo ra cơ chế ưu tiên tiếp cận tín dụng, bảo lãnh vốn mồi và hỗ trợ lãi suất cho những doanh nghiệp kinh doanh bền vững, có dự án xanh hay dự án kinh tế tuần hoàn, kèm theo cả ưu đãi thuế lẫn áp dụng khấu hao nhanh cho tài sản phục vụ chuyển đổi xanh. Bối cảnh hiện tại rõ ràng đang đòi hỏi một hành lang pháp luật minh bạch, dễ tiếp cận và chi phí tuân thủ thấp để đồng bộ với xu hướng phát triển số và đổi mới sáng tạo. Nếu đề xuất này thực sự đi vào đời sống, cuộc chơi tài chính tại Việt Nam sẽ bước sang một trang hoàn toàn mới khi lằn ranh giữa tài sản truyền thống và tài sản số bắt đầu được xóa nhòa.