Trong những năm đầu của Web3, “on-chain first” gần như là một nguyên tắc bất thành văn. Nếu một thành phần quan trọng, nó phải nằm hoàn toàn trên blockchain. Từ trạng thái (state), metadata, bằng chứng (proof), cho đến logic ứng dụng — tất cả đều được đẩy lên chuỗi với mục tiêu tối đa hóa tính phi tập trung và không cần tin cậy.
Ở giai đoạn sơ khai, tư duy này hoàn toàn hợp lý. Khi đó, thách thức lớn nhất không phải là tối ưu hiệu năng hay trải nghiệm người dùng, mà là chứng minh rằng hệ thống phi tập trung có thể vận hành một cách đáng tin cậy. Nhưng khi blockchain trưởng thành và ứng dụng bắt đầu mở rộng quy mô, những giới hạn của “on-chain first” ngày càng lộ rõ. Chính trong bối cảnh này, @Walrus 🦭/acc xuất hiện như một biểu tượng của sự chuyển dịch kiến trúc quan trọng.
Vấn Đề Cốt Lõi Của Tư Duy “On-Chain First”
Giả định trung tâm của “on-chain first” là: càng nhiều dữ liệu được ghi trực tiếp lên blockchain, hệ thống càng an toàn và đáng tin cậy. Tuy nhiên, trong thực tế, điều này không đúng theo cách tuyến tính như nhiều người tưởng.
Blockchain được thiết kế để đạt đồng thuận và đảm bảo tính toàn vẹn giao dịch, chứ không phải để lưu trữ dữ liệu quy mô lớn. Khi lưu trữ quá nhiều dữ liệu on-chain:
Chi phí tăng mạnh.
Tốc độ xử lý giảm.
Trạng thái hệ thống bị phình to (state bloat).
Hiệu suất toàn mạng suy giảm.
Quan trọng hơn, điều này làm méo mó quá trình thiết kế sản phẩm. Thay vì xây dựng ứng dụng xoay quanh nhu cầu người dùng, các nhà phát triển phải điều chỉnh tính năng để phù hợp với giới hạn của blockchain. Kết quả là:
Tính năng bị cắt giảm.
Mô hình dữ liệu bị đơn giản hóa quá mức.
Trải nghiệm người dùng kém tối ưu.
Khi Web3 tiến vào các lĩnh vực như game, AI, mạng xã hội hay DeFi phức tạp, sự chênh lệch giữa khả năng lưu trữ on-chain và nhu cầu dữ liệu thực tế trở nên quá rõ ràng để có thể bỏ qua.
Sự Hình Thành Của Tư Duy Modular
Giải pháp không phải là quay lưng với blockchain, mà là tiến tới một kiến trúc modular (mô-đun hóa).
Trong mô hình modular:
Blockchain tập trung vào việc sắp xếp giao dịch và đảm bảo tính cuối cùng (finality).
Các lớp khác đảm nhiệm thực thi (execution), dữ liệu khả dụng (data availability) và lưu trữ.
Mỗi thành phần được tối ưu cho chức năng riêng của nó.
#Walrus phản ánh chính xác tư duy này. Thay vì cố gắng thay thế blockchain hoặc cạnh tranh trực tiếp về mặt đồng thuận, Walrus đóng vai trò như một lớp lưu trữ và data availability phi tập trung, được thiết kế cho khối lượng dữ liệu lớn và nhu cầu Web3 thực tế.
Điểm mấu chốt ở đây là: dữ liệu có thể được xác minh, có tính sẵn sàng và phi tập trung — mà không cần phải tồn tại trực tiếp trong trạng thái blockchain.
Đây là một thay đổi tư duy căn bản. Câu hỏi không còn là “Làm thế nào để đưa tất cả lên on-chain?” mà trở thành “Thứ gì thực sự cần nằm trên chain?”
Dữ Liệu Trở Thành Biến Thiết Kế
Khi lưu trữ được tách khỏi blockchain, dữ liệu không còn là rào cản mà trở thành một biến thiết kế linh hoạt.
Nhà phát triển có thể phân loại dữ liệu theo:
Dữ liệu cần bất biến vĩnh viễn.
Dữ liệu cần đảm bảo mạnh trong thời gian ngắn.
Dữ liệu có thể thay đổi liên tục.
Dữ liệu chỉ cần mức độ khả dụng xác suất.
Phần lớn ứng dụng thực tế không yêu cầu mọi dữ liệu tồn tại mãi mãi. Trạng thái game thay đổi theo thời gian. Bộ dữ liệu AI liên tục cập nhật. Nội dung mạng xã hội nhanh chóng mất giá trị. Việc đối xử với tất cả dữ liệu như “vĩnh viễn và bất biến” không chỉ tốn kém mà còn không hợp lý về mặt thiết kế.
Walrus hỗ trợ cách tiếp cận dựa trên vòng đời dữ liệu (data lifecycle). Điều này giúp hệ thống:
Tối ưu chi phí.
Giảm áp lực lên blockchain.
Linh hoạt theo nhu cầu sử dụng thực tế.
Chuyển Dịch Niềm Tin, Không Phải Là Suy Giảm Niềm Tin
Một số người cho rằng rời khỏi “on-chain first” đồng nghĩa với việc giảm mức độ tin cậy. Nhưng thực tế, đây là sự tái phân bổ niềm tin.
Thay vì ẩn các giả định phía sau chi phí cao và đồng thuận xã hội, Walrus làm rõ:
Ngưỡng mã hóa phân tán (erasure coding thresholds).
Cơ chế khuyến khích kinh tế.
Cam kết về tính khả dụng dữ liệu.
Các giả định được minh bạch và có thể cấu hình. Đối với nhiều ứng dụng, đây không phải là sự đánh đổi tiêu cực, mà là sự phù hợp tốt hơn với nhu cầu thực tế.
Một hệ thống trưởng thành không phải là hệ thống “an toàn tối đa trong mọi trường hợp”, mà là hệ thống “đủ an toàn cho mục đích của nó” trong khi vẫn tối ưu hiệu quả và khả năng mở rộng.
Tác Động Đến Thế Hệ dApp Tiếp Theo
Khi tư duy “on-chain first” dần nhường chỗ cho kiến trúc modular, không gian thiết kế ứng dụng được mở rộng đáng kể:
Ứng dụng có thể giàu dữ liệu hơn.
Game on-chain trở nên thực tế hơn.
AI phi tập trung khả thi hơn.
Các sản phẩm Web3 bắt đầu giống sản phẩm thực sự, thay vì chỉ là thử nghiệm công nghệ.
Walrus hưởng lợi từ xu hướng này vì nó không yêu cầu sự “thuần túy ý thức hệ”. Nó không định nghĩa phi tập trung bằng mức độ dữ liệu nằm trên chain. Thay vào đó, nó hỗ trợ một phiên bản phi tập trung thực dụng — có khả năng mở rộng theo nhu cầu sử dụng thay vì sụp đổ khi tải tăng cao.
Trong tương lai, các nhà phát triển mới có thể sẽ không còn hỏi “Ứng dụng này có đủ on-chain không?” mà sẽ hỏi:
Kiến trúc có hợp lý không?
Chi phí có bền vững không?
Hệ thống có mở rộng được không?
Walrus phù hợp tự nhiên với hướng đi đó.
Kết Luận
Sự chuyển dịch khỏi “on-chain first” không phải là từ bỏ giá trị cốt lõi của blockchain. Đó là sự tiến hóa của chúng.
Khi Web3 trưởng thành, chuyên môn hóa là điều tất yếu. Blockchain đóng vai trò lớp điều phối giá trị và niềm tin. Những hệ thống như Walrus đảm nhiệm vai trò bộ nhớ và dữ liệu ở quy mô lớn.
Trong một hệ thống trưởng thành, việc tách biệt “bộ não” (coordination layer) và “bộ nhớ” (data layer) không phải là thỏa hiệp. Đó là bước tiến.
Walrus không đại diện cho sự rời bỏ blockchain. Nó đại diện cho một kiến trúc Web3 hợp lý hơn — nơi phi tập trung không bị đo lường bằng số byte on-chain, mà bằng khả năng xây dựng những hệ thống bền vững, linh hoạt và thực sự phục vụ người dùng. $WAL
