Hello anh em hôm nay market gãy quá nên mình viết bài này cho anh e Nếu đặt câu hỏi này một cách thẳng thắn, mình nghĩ câu trả lời ngắn gọn sẽ là: Plasma không được sinh ra để làm DeFi theo nghĩa mà thị trường đang quen, nhưng cũng không phải chỉ để làm thanh toán đơn thuần.

Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang dùng cùng một từ “DeFi” cho rất nhiều thứ khác nhau, và @Plasma buộc phải làm lộ ra sự nhập nhằng đó.

Trong phần lớn chu kỳ vừa qua, DeFi gần như đồng nghĩa với composability.

AMM ghép với lending, lending ghép với yield strategy, yield strategy lại ghép tiếp với phái sinh. Toàn bộ hệ sinh thái được xây trên giả định rằng state phải public, transaction phải atomic, và data phải luôn sẵn sàng để mọi protocol khác đọc và tương tác.

Đây là nơi Ethereum và các L2 rollup tỏa sáng. Và cũng chính ở đây, Plasma gần như không có cửa cạnh tranh.

Plasma, ngay từ gốc, chấp nhận một trade-off rất rõ: data không nằm on-chain đầy đủ.

Execution diễn ra off-chain, và an toàn đến từ khả năng exit khi có sự cố. Điều này làm Plasma trở thành lựa chọn rất tệ cho DeFi composable kiểu truyền thống.

Không có state công khai liên tục, không có atomic composability, thì việc ghép nhiều protocol tài chính phức tạp gần như là bất khả thi.

Nếu cố nhồi những mô hình DeFi này lên Plasma, kết quả rất có thể sẽ giống lần Plasma đầu tiên: phức tạp, dễ vỡ, và không ai dùng lâu dài.

Nhưng nếu dừng ở đó và kết luận Plasma “không hợp với DeFi” thì lại quá vội.

Vấn đề là DeFi không chỉ có một dạng.

Phần lớn những gì chúng ta gọi là DeFi thực chất là DeFi đầu cơ, nơi tính thanh khoản, khả năng ghép nối và tốc độ đổi chiến lược quan trọng hơn rất nhiều so với chi phí hay khả năng dự đoán dài hạn.

Plasma $XPL không nhắm tới phân khúc đó, và cũng không cần phải nhắm tới.

Ở chiều ngược lại, có một lớp DeFi khác ít được chú ý hơn, nhưng lại gắn rất sát với dòng tiền thật: settlement, payment, clearing, treasury management, stablecoin flow.

Ở đây, logic tài chính đơn giản hơn, nhưng quy mô lớn hơn rất nhiều.

Người dùng không quan tâm đến việc ghép protocol, mà quan tâm đến việc tiền đi đúng, rẻ, nhanh, và có lối thoát nếu có sự cố.

Với lớp DeFi này, Plasma bắt đầu trở nên hợp lý.

Nếu nhìn stablecoin như một primitive DeFi, Plasma thực ra rất “DeFi-native” theo cách riêng của nó.

Nó cho phép luân chuyển giá trị ổn định với chi phí gần như bằng 0, latency thấp, và không phải gánh chi phí data on-chain.

Trong bối cảnh RWA và thanh toán xuyên biên giới, đây là một dạng DeFi rất thực dụng, dù nó không giống những gì cộng đồng crypto thường gọi là DeFi.

Một điểm quan trọng nữa là Plasma buộc builder phải kỷ luật hơn trong thiết kế sản phẩm tài chính.

Trên Ethereum hay L2, việc state public và composable khiến người ta dễ bị cuốn vào việc ghép thêm, leverage thêm, tối ưu thêm.

Plasma không cho phép điều đó một cách tự nhiên.

Nó phù hợp hơn với những hệ thống tài chính có vòng đời rõ ràng, ít phụ thuộc vào trạng thái toàn cục, và không cần phản ứng liên tục theo từng block.

Điều này làm Plasma kém hấp dẫn với trader, nhưng lại rất phù hợp với tổ chức và hệ thống thanh toán.

Nếu nhìn từ góc độ rủi ro hệ thống, Plasma cũng phản ánh một cách nghĩ khác về DeFi.

Thay vì cố gắng làm mọi thứ minh bạch và tự động đến mức tối đa, Plasma đặt trọng tâm vào khả năng rút lui khi niềm tin bị phá vỡ.

Với DeFi đầu cơ, điều này không quan trọng bằng việc tối ưu lợi nhuận.

Nhưng với DeFi gắn với dòng tiền thật, đây lại là yếu tố sống còn.

Không ai muốn đặt hàng trăm triệu đô vào một hệ thống mà khi có sự cố, họ không có lối thoát rõ ràng.

Cũng cần nói thẳng rằng Plasma không phải là môi trường tốt cho innovation permissionless.

Nếu ai đó muốn build một protocol tài chính mới, thử nghiệm mô hình mới, ghép với đủ thứ khác, Plasma sẽ rất hạn chế.

Nhưng đây có thể không phải là nhược điểm, mà là sự lựa chọn có chủ đích.

Không phải mọi hạ tầng đều cần trở thành playground. Một số hạ tầng được sinh ra để vận hành ổn định hơn là để thử nghiệm liên tục.

Vậy Plasma có phù hợp cho DeFi hay chỉ cho thanh toán?

Ở góc nhìn của mình, Plasma không phù hợp cho DeFi theo nghĩa phổ biến của crypto, nhưng lại rất phù hợp cho một lớp DeFi khác — DeFi của settlement, stablecoin, và RWA.

Nếu coi DeFi là “mọi thứ tài chính on-chain”, thì Plasma là một phần hợp lệ của DeFi.

Nếu coi DeFi là “composable money lego”, thì Plasma không nên tham gia.

Điều quan trọng là Plasma buộc hệ sinh thái phải phân biệt rõ hơn giữa các loại DeFi.

Không phải mọi hệ thống tài chính đều cần cùng một mức openness, composability hay data availability.

Khi DeFi mở rộng ra ngoài vòng trader và farmer, những kiến trúc như Plasma có thể trở nên cần thiết hơn, dù chúng không bao giờ trở thành trung tâm narrative.

Cuối cùng, mình nghĩ câu hỏi đúng không phải là Plasma có phù hợp cho DeFi hay không, mà là chúng ta đang nói về loại DeFi nào.

Với DeFi đầu cơ, câu trả lời gần như là không.

Với DeFi gắn với dòng tiền thật, thanh toán và RWA, Plasma không chỉ phù hợp, mà có thể còn đúng hơn nhiều kiến trúc đang được coi là “chuẩn”.

Và nếu DeFi thực sự muốn trưởng thành, rất có thể nó sẽ phải chấp nhận rằng không phải mọi phần của mình đều cần giống nhau.
@Plasma #Plasma $XPL