@Plasma #Plasma $XPL
Mình nghĩ câu hỏi “vì sao Plasma không bao giờ nằm trong top narrative mỗi chu kỳ?” thực ra nói nhiều hơn về cách thị trường vận hành, chứ không hẳn về Plasma.

Bởi nếu nhìn lại vài chu kỳ gần đây, có rất nhiều thứ kỹ thuật nghiêm túc cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Plasma chỉ là một ví dụ khá rõ, vì nó hội tụ gần như đầy đủ những đặc điểm mà thị trường… không thích đưa lên làm narrative.

Lý do đầu tiên, và cũng là lý do cơ bản nhất, là Plasma được sinh ra từ trade-off, chứ không phải từ lời hứa.

Narrative mạnh thường bắt đầu bằng một câu rất đơn giản: nhanh hơn, rẻ hơn, nhiều hơn, ai cũng dùng được.

Plasma thì ngược lại Ngay từ đầu, nó nói thẳng rằng: muốn scale thì phải hy sinh data availability, phải chấp nhận UX phức tạp hơn, phải tự bảo vệ mình nhiều hơn.

Đây không phải là thứ dễ kể lại trong một tweet hay một slide pitch.

Thị trường thích câu chuyện “chúng tôi giải quyết vấn đề X”, không thích câu chuyện “chúng tôi giải quyết X bằng cách chấp nhận Y và Z”.

Một điểm nữa là Plasma không có một chỉ số đại diện dễ khoe.

Ethereum có TVL, Solana có TPS, rollup có throughput và cost per tx.

Plasma thì sao Plasma làm tốt nhất ở chỗ… không đưa dữ liệu lên chain.

Nhưng đó lại là thứ rất khó đo và càng khó dùng làm headline.

Bạn không thể tweet rằng “Plasma hôm nay không post bao nhiêu data lên L1”.

Narrative cần số lớn, tăng nhanh, càng trực quan càng tốt.

Plasma thì thiên về việc giảm, tránh, hạn chế — những động từ không hợp với thị trường hưng phấn.

Mình cũng thấy Plasma gặp bất lợi vì nó không phù hợp với retail imagination.

Các narrative mạnh thường cho phép người dùng tưởng tượng mình sẽ làm gì với hệ thống đó: trade, farm, mint, chơi game, flip NFT.

Plasma thì không gợi ra ngay một hành vi hấp dẫn Nó giống một lớp hạ tầng lặng lẽ phía sau, nơi các app rất cụ thể chạy, với những người dùng chấp nhận hiểu trade-off.

Thứ này rất khó trở thành phong trào, vì nó không kích thích trí tưởng tượng tập thể.

Một lý do khác ít được nói tới là Plasma đòi hỏi người dùng và builder trưởng thành hơn mức trung bình của mỗi chu kỳ.

Mỗi chu kỳ mới thường kéo theo một làn sóng người dùng và dev mới, và họ có xu hướng gravitate về những mô hình đơn giản, nơi rủi ro được che giấu hoặc phân tán.

Plasma thì làm ngược lại Nó nói thẳng rằng an toàn phụ thuộc vào việc bạn có theo dõi, có exit kịp hay không.

Dù trên thực tế có thể dùng watcher hoặc dịch vụ trung gian, nhưng về mặt tư duy, Plasma vẫn yêu cầu chấp nhận trách nhiệm.

Điều này khiến nó khó trở thành narrative đại trà, đặc biệt ở giai đoạn đầu chu kỳ khi dòng tiền mới tràn vào.

Mình cũng không thể bỏ qua yếu tố lịch sử Plasma từng được hype rất mạnh ở giai đoạn 2017–2018, rồi thất bại trong việc đi tới production rộng rãi.

Dù bối cảnh hiện tại đã khác rất nhiều, và nhiều ý tưởng Plasma đang quay lại dưới hình thức mới, nhưng ký ức tập thể của thị trường thì không cập nhật nhanh như kỹ thuật.

Một ý tưởng từng “không thành” rất khó được kể lại như một tương lai rực rỡ, trừ khi nó được đổi tên hoàn toàn.

Rollup thành công một phần vì nó được kể như một chương mới, dù vay mượn không ít từ những ý tưởng cũ.

Một yếu tố nữa là Plasma không đứng về phía “maximalism” nào.

Nó không giúp củng cố luận điểm “mọi thứ sẽ on-chain”, cũng không giúp câu chuyện “L2 sẽ thay thế L1”.

Plasma tồn tại ở một vùng xám Phụ thuộc L1 để settlement, nhưng không muốn đưa data lên.

Muốn scale, nhưng không muốn gánh full trust assumption của Web2.

Narrative mạnh thường cần một phe để cổ vũ, một kẻ đối đầu rõ ràng.

Plasma thì giống như người đứng giữa, nói rằng cả hai bên đều có lý, nhưng đều phải chấp nhận giới hạn.

Cách nói này đúng, nhưng rất khó gây hưng phấn.

Mình còn thấy Plasma bị lép vế vì nó không tạo ra vòng phản hồi narrative – price – usage nhanh Với nhiều trend khác, giá tăng kéo theo builder vào.

Builder vào kéo theo user User tạo số liệu.

Số liệu lại nuôi narrative Plasma thì chậm hơn rất nhiều.

Builder chỉ vào khi họ thực sự có bài toán phù hợp. User chỉ vào khi họ chấp nhận trade-off.

Những vòng phản hồi này diễn ra âm thầm, không tạo sóng lớn.

Thị trường, đặc biệt là trong uptrend, không kiên nhẫn với những thứ như vậy.

Nhưng nói vậy không có nghĩa Plasma “yếu” Ngược lại, mình nghĩ chính vì không xuất hiện trong top narrative mỗi chu kỳ mà Plasma mới còn đất sống.

Những thứ luôn nằm trong narrative trung tâm thường bị kéo căng quá nhanh, bị dùng sai chỗ, và rồi sụp dưới sức nặng kỳ vọng.

Plasma tránh được điều đó, một phần vì nó không hấp dẫn đủ đông người để bị lạm dụng.

Nếu nhìn kỹ, Plasma thường chỉ được nhắc tới ở giai đoạn giữa hoặc cuối chu kỳ.

Khi những hạn chế của các giải pháp phổ biến bắt đầu lộ rõ: phí cao, data bottleneck, UX phức tạp hơn tưởng tượng.

Lúc đó, Plasma xuất hiện không phải như một trend, mà như một câu hỏi:

“liệu có cách nào khác không? Đây không phải là vị trí tốt để làm narrative.

Nhưng lại là vị trí rất thực tế để tồn tại.Vậy nên, với mình, Plasma không vắng mặt khỏi top narrative vì nó kém.

Mà vì nó không chơi cùng trò chơi kể chuyện mà thị trường đang chơi.

Nó không hứa hẹn nhiều Không đơn giản hóa trade-off.

Không cố trở thành câu trả lời cho mọi thứ Điều đó khiến Plasma gần như vô hình trong những bảng xếp hạng narrative mỗi chu kỳ.

Nhưng lại giúp nó giữ được tính nhất quán qua thời gian.

Có lẽ Plasma sẽ chỉ trở thành narrative lớn nếu thị trường thay đổi cách kể chuyện.

Từ “cái gì mới và nhanh” sang “cái gì chịu được áp lực lâu dài”.cho tới lúc đó, Plasma nhiều khả năng vẫn ở bên lề.

Được nhắc tới bởi một nhóm nhỏ builder và hệ thống cần nó Hơn là bởi đám đông đang tìm kiếm câu chuyện tiếp theo để tin vào. Và mình nghĩ, xét cho cùng, đó không hẳn là một điều tệ.