Có một điều tôi để ý khá lâu đó là không phải chuyện privacy có quan trọng không mà là: phần lớn người dùng nói họ quan tâm đến privacy… cho đến khi phải đánh đổi sự tiện lợi. Lúc đó, họ quay lại với những hệ thống quen thuộc, minh bạch, dễ dùng và có phần… hơi đáng lo.
Blockchain đang vận hành theo một logic khá cứng. Mọi thứ được ghi lại. Không xóa, không che. Điều này từng là điểm mạnh nhưng càng đi xa nó càng lộ ra một vấn đề rất đời thường: không phải dữ liệu nào cũng nên công khai, không phải ai cũng muốn bị theo dõi toàn bộ lịch sử tài chính của mình nhưng hệ thống hiện tại gần như không cho lựa chọn khác.
Ở phía còn lại, regulation cũng không thực sự “linh hoạt”. Họ không cần biết bạn nghĩ gì về quyền riêng tư, họ cần khả năng truy vết, cần audit, cần kiểm soát và thế là câu chuyện trở nên quen thuộc: càng cố giấu càng dễ bị chú ý. Càng minh bạch càng mất đi tính riêng tư. Một vòng lặp khá khó chịu.
Đó là điểm mà một số hướng tiếp cận mới bắt đầu xuất hiện. Ví dụ như @MidnightNetwork . Dường như họ không cố đẩy câu chuyện về một cực. Không phải “ẩn hoàn toàn” cũng không phải “mở hoàn toàn” mà là một kiểu ở giữa. Họ gọi đó là rational privacy. Nghe thì đơn giản: dữ liệu mặc định được giữ kín nhưng vẫn có thể chứng minh khi cần.
Điểm đáng chú ý, ít nhất từ cách tôi nhìn thấy là cách họ xây hệ thống từ đầu xoay quanh logic này. Không phải thêm privacy vào sau, không phải patch vào một layer khác mà là thiết kế smart contract, execution, thậm chí cả cách dữ liệu tồn tại… đều giả định rằng privacy là mặc định khi cần mới “hé lộ” bằng bằng chứng mật mã.
Nhưng tôi vẫn giữ sự hoài nghi vì câu hỏi chưa thay đổi: ai sẽ dùng ? Developer có thực sự muốn học một mô hình mới không ? Doanh nghiệp có dám đặt niềm tin vào một hệ mà họ không nhìn thấy toàn bộ không ? Và regulator… có chấp nhận một thứ mà họ chỉ “được phép thấy một phần” ?
Narrative thì luôn đi trước và công nghệ thường theo sau và Adoption thì còn chậm hơn nữa.
Midnight có vẻ đang đi đúng hướng nhưng đúng hướng không có nghĩa là sẽ đi tới đích.
Tôi vẫn đang theo dõi. Phần này… có lẽ cần thời gian hơn là thêm whitepaper.
