Năm 2025, kỷ nguyên Voltaire của Cardano chính thức bắt đầu, trao quyền kiểm soát kho bạc khổng lồ trị giá 470 triệu USD cho cộng đồng những người nắm giữ token $ADA
Tuy nhiên, 18 tháng sau, "giấc mơ phi tập trung" này đang tạo ra một kịch bản mà ít ai ngờ tới: Một cuộc nội chiến công khai và leo thang giữa nhà sáng lập Charles Hoskinson, các tổ chức nòng cốt và chính hệ thống đại biểu cộng đồng do họ tạo ra.
Đây không đơn thuần là những cuộc tranh cãi về tiền bạc. Nó là phép thử khắc nghiệt nhất cho câu hỏi: Ai mới là người thực sự làm chủ một mạng lưới blockchain khi hệ thống quản trị bắt đầu đi ngược lại ý chí của người sáng lập?
🔷 Quyền Lực Về Tay DRep: Từ Lời Hứa Đến Cái Bẫy
Sự kiện hard fork Plomin đầu năm 2025 đã biến hệ thống quản trị của Cardano thành hiện thực. Người nắm giữ ADA giờ đây có thể ủy quyền bỏ phiếu cho các Đại diện được ủy quyền. Theo Hiến pháp Cardano được phê chuẩn năm 2024, các DReps nắm giữ quyền lực thực sự: Không một đồng ADA nào trong kho bạc cộng đồng được phép rút ra nếu không có sự gật đầu của họ.
Tuy nhiên, sự phân quyền này nhanh chóng bộc lộ những rạn nứt sâu sắc thông qua ba cuộc chiến quản trị lớn diễn ra liên tiếp.
🔶 Tranh Cãi "Genesis ADA": Tiền Của Ai?
Xung đột đầu tiên nổ ra khi các tổ chức sáng lập (IO, Emurgo, Cardano Foundation...) đệ trình yêu cầu rút 70 triệu ADA khoảng 18 triệu USD từ kho bạc để tài trợ cho các quan hệ đối tác và tích hợp cơ sở hạ tầng.
Cộng đồng lập tức phản pháo. Họ lập luận rằng các tổ chức này đã nhận được một lượng lớn "Genesis ADA" token được phân bổ ban đầu khi mạng lưới ra mắt và họ phải dùng số tiền riêng đó để tài trợ cho các hoạt động này thay vì bòn rút quỹ cộng đồng.
Charles Hoskinson phản ứng dữ dội. Trong một buổi livestream, ông khẳng định Genesis ADA là "phần thưởng cá nhân" cho những rủi ro họ đã gánh chịu trong những ngày đầu, không phải là tiền công. Cuộc tranh cãi không được giải quyết triệt để và để lại một vết nứt lớn về niềm tin.
🔷 Hội Nghị Summit 2026: Khi DRep Lần Đầu Nói "Không" (Tháng 4/2026)
Cuộc đụng độ thứ hai diễn ra khi Emurgo yêu cầu 14,07 triệu ADA khoảng 3,66 triệu USD để tổ chức sự kiện Cardano Summit 2026.
Lần này, các DReps đã thể hiện quyền lực thực sự. Trong bối cảnh giá ADA sụt giảm mạnh dao động quanh 0,24 - 0,30 USD, cộng đồng quyết tâm thắt chặt chi tiêu. Họ chỉ trích ngân sách quá lớn trị giá 2,26 triệu USD nhưng mục tiêu doanh thu thu về lại quá nhỏ trị giá 450.000 US).
Đáng chú ý, Cardano Foundation đã chọn cách bỏ phiếu trắng để tránh chi phối cộng đồng. Hoskinson cũng lên tiếng ủng hộ việc từ chối cấp vốn, cho rằng mạng lưới nên ngừng các sự kiện tiệc tùng để tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng thực tế.
Kết quả: Đề xuất ban đầu thất bại thảm hại, buộc Emurgo phải đệ trình một ngân sách cắt giảm chỉ còn một nửa. Đây là lần đầu tiên các tổ chức sáng lập nhận ra họ không còn tự quyết định được ngân sách của mình.
🔶 Tầm Nhìn 2026 Của IO: Cuộc Bỏ Phiếu Định Đoạt Tương Lai
Cuộc chiến thứ ba và cũng là quan trọng nhất xoay quanh đề xuất "Cardano Vision 2026" do Input Output Global (IO) đệ trình. IO yêu cầu 32,9 triệu ADA trị giá 8,6 triệu USD để tài trợ cho nghiên cứu công nghệ mở rộng Leios và mật mã kháng lượng tử — những nền tảng được xem là sống còn đối với bản sắc "đồng tiền khoa học" của Cardano.
Tuy nhiên, tính đến cuối tháng 5/2026, 86,72% số phiếu của DRep đang phản đối đề xuất này. Các DReps cho rằng đề xuất này đang "bó đũa chọn cột", gộp chung các nghiên cứu cần thiết với những khoản chi tiêu không đáng có, đồng thời lặp lại quan điểm IO nên tự dùng Genesis ADA để tài trợ cho nghiên cứu.
Hoskinson đã phản ứng bằng những cảnh báo cực kỳ gay gắt. Ông dọa sẽ không nộp lại đề xuất nếu nó bị từ chối, cảnh báo về nguy cơ sa thải nhân sự và khẳng định ADA sẽ chìm trong khủng hoảng vĩnh viễn nếu Cardano đánh mất lợi thế nghiên cứu chuyên sâu. Ông cáo buộc các DRep đang phá hoại công sức hàng thập kỷ chỉ vì sự hoảng loạn giá cả ngắn hạn. Bất chấp những lời đe dọa đó, các DRep vẫn tiếp tục bỏ phiếu "Không".
🔷 Thái Độ Bất Ngờ Của Cardano Foundation
Giữa lúc dầu sôi lửa bỏng, thái độ của Cardano Foundation (CF) gây nhiều chú ý. CF không công khai ủng hộ Hoskinson, cũng không chống lại ông. Thay vào đó, họ giữ im lặng và tập trung vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng quản trị, phân bổ thêm 220 triệu ADA quyền biểu quyết cho 11 DRep mới vào đầu năm 2026.
Sự trung lập cẩn trọng này tạo ra một tầng lớp DRep không chịu trách nhiệm với bất kỳ tổ chức duy nhất nào. Việc CF từ chối lên tiếng cho thấy một chiến lược rõ ràng: Xây dựng một hệ thống vận hành trơn tru quan trọng hơn việc chọn phe trong các cuộc đấu khẩu chính trị.
Hệ Lụy Đối Với Người Nắm Giữ ADA Sự bế tắc này mang lại cả lợi ích và rủi ro cho các nhà đầu tư:
Tích cực ngắn hạn: Chi tiêu kho bạc bị thắt chặt đồng nghĩa với việc ít ADA bị bán ra thị trường để lấy tiền pháp định, giúp giảm bớt áp lực bán (chỉ riêng hai đề xuất bị từ chối đã giữ lại hơn 12 triệu USD không bị xả ra thị trường).
Tiêu cực dài hạn: Quá trình phê duyệt chậm chạp và sự khắt khe quá mức có thể cản trở tốc độ phát triển. Nếu Hoskinson thực sự từ bỏ nghiên cứu Leios, Cardano sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh công nghệ cốt lõi trước các đối thủ sừng sỏ như Ethereum hay Solana.
🔶 Khủng Hoảng Hay Sự Trưởng Thành?
Nhìn xa hơn, cuộc "nội chiến" của Cardano không phải là một sự thất bại của hệ thống. Ngược lại, hệ thống đang hoạt động chính xác như cách nó được thiết kế. Nó chứng minh rằng quyền lực phi tập trung là có thật, và cộng đồng hoàn toàn có quyền từ chối ngay cả nhà sáng lập của mình.
$BTC không còn người sáng lập. Vitalik Buterin đang lùi lại khỏi việc điều hành Ethereum. Đối với Cardano, đây là bài kiểm tra cuối cùng về sự trưởng thành. Liệu Charles Hoskinson có thể xây dựng lại vốn liếng chính trị để thuyết phục cộng đồng, hay ông phải chấp nhận sự thật rằng "đứa con" mà ông tạo ra đã lớn và không còn phục tùng ông nữa? Câu trả lời sẽ định hình lại toàn bộ dự án Cardano trong những năm tiếp theo.
