Hôm trước mình có chia sẻ một số thông tin về $NIGHT , chắc mọi đang nghĩ là dự án nghe rất hay nhưng liệu đã có use case thực tế nào chưa? Mình xin trả lời là có: shieldUSD, đây là một stablecoin chạy trên @MidnightNetwork .
Stablecoin thì trên thị trường crypto đã có nhiều, nhưng tại sao vẫn chưa có tổ chức tài chính lớn nào dùng stablecoin cho hoạt động thực tế của họ?
Không phải vì họ không tin vào stablecoin. USDC và USDT đã chứng minh được độ ổn định. Vấn đề nằm ở tính bảo mật. Khi một quỹ đầu tư di chuyển 50 triệu USD trên Ethereum, mọi bot trên thị trường đều thấy giao dịch đó trước khi nó được xác nhận. Khi hai doanh nghiệp thanh toán hợp đồng B2B, đối thủ cạnh tranh có thể theo dõi toàn bộ quan hệ đối tác và giá trị giao dịch theo thời gian thực.
Đây không phải vấn đề kỹ thuật. Đây là vấn đề thiết kế. Blockchain được xây để minh bạch, và sự minh bạch đó chính xác là thứ khiến tài chính doanh nghiệp không thể on chain. Midnight đang thử giải bài toán đó thông qua shieldUSD.
Cơ chế khá đơn giản về mặt nguyên tắc. Mọi giao dịch shieldUSD mặc định là shielded, ẩn hoàn toàn bằng ZK proof. Nhưng người dùng có thể tạo selective disclosure khi cần, chứng minh tính hợp lệ cho kiểm toán viên hay cơ quan thuế mà không cần mở toàn bộ lịch sử ví. Fiat-backed 1:1 USD, đồng phát hành bởi Moneta Digital và Norwegian Block Exchange, reserves được audit độc lập và tuân thủ cả MiCA lẫn GENIUS Act.
Người đứng sau shieldUSD là Jillian Plomin, CEO của cả W3i Software lẫn Moneta Digital, người đã xây USDM, stablecoin đầu tiên tuân thủ MiCA trên Cardano. Không phải người mới trong lĩnh vực này. Và Hoskinson Family Office đã rót 1.5 triệu USD vào W3i năm 2025, trước khi shieldUSD được công bố chính thức.
So với SILK trên Secret Network thì khác biệt khá rõ. SILK là algorithmic, dùng rổ tài sản, nhắm vào DeFi retail, dùng TEE hardware để xử lý privacy. shieldUSD là fiat-backed thuần túy, nhắm vào institutional finance, dùng ZK proof software-based. Một cái được thiết kế cho người dùng cá nhân muốn privacy, một cái được thiết kế cho tổ chức cần privacy mà vẫn có thể audit khi bị yêu cầu.
Plomin có một câu mình thấy khá thẳng thắn: "Privacy is not a luxury feature. It's a prerequisite for mainstream finance." Không phải marketing. Đây là lý do tại sao USDC và USDT dù đã có hàng chục tỷ USD market cap vẫn không được dùng cho payroll hay B2B settlement ở quy mô lớn.
Tất nhiên shieldUSD vẫn chưa live. Midnight mainnet cuối tháng 3 năm nay mới là bước đầu tiên, shieldUSD sẽ triển khai sau đó. Một stablecoin mới trên một chain mới với mainnet vừa federated, thanh khoản ban đầu sẽ là bài toán không nhỏ so với USDC hay USDT đã có hàng chục tỷ USD on-chain. Và ZK smart contract trên mạng mới luôn tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật chưa được kiểm chứng ở quy mô thực tế.
Nhưng câu hỏi mình thấy thú vị hơn không phải shieldUSD có thành công không. Mà là: nếu một stablecoin có thể vừa private vừa compliant thật sự hoạt động được, thì lý do cuối cùng khiến tài chính truyền thống chưa on chain sẽ là gì?