Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang diễn ra (tính đến ngày 6 tháng 3 năm 2026) vẫn rất căng thẳng, không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ giảm leo thang ngay lập tức. Mỹ và Israel tiếp tục không kích nhằm vào việc làm suy yếu khả năng tên lửa đạn đạo của Iran, hệ thống phòng không, các cơ sở liên quan đến hạt nhân và tài sản hải quân, trong khi Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa/ drone vào các căn cứ của Mỹ, các quốc gia Vịnh, và Israel, theo đuổi một chiến lược tiêu hao để tăng chi phí và buộc phải thương lượng. Các chuyên gia của Liên Hợp Quốc, Canada, Vương quốc Anh, và những nước khác đã kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và quay trở lại ngoại giao, nhưng cả hai bên đều thể hiện sự sẵn sàng hạn chế—các quan chức Mỹ cho biết sẽ có thêm các cuộc không kích sắp tới, và Iran tín hiệu không có cuộc đàm phán trực tiếp nào mà không có sự nới lỏng áp lực.

Kết thúc xung đột này yêu cầu một chiến lược thực tế, nhiều bước tập trung vào ngoại giao được hỗ trợ bởi các ưu đãi và áp lực, vì chiến thắng thuần túy về quân sự (ví dụ: sụp đổ hoàn toàn chế độ hoặc đầu hàng hoàn toàn) có vẻ khó khăn và rủi ro mà không có sự leo thang lớn. Đây là một cách tiếp cận thực tiễn để dừng và kết thúc chiến tranh:

1. Ngừng bắn Đơn phương hoặc Tương hỗ Ngay lập tức — Cả hai bên nên tuyên bố một lệnh ngừng bắn tạm thời (ví dụ: 7-14 ngày) để tạo không gian cho các cuộc đàm phán. Điều này có thể bắt đầu với việc trung gian qua kênh không chính thức qua Oman (nơi đã từng tổ chức các cuộc đàm phán gián tiếp), Qatar hoặc Liên Hợp Quốc. Một lệnh ngừng bắn giảm thiểu thương vong, ngăn ngừa sự tràn ra khu vực hơn nữa (ví dụ: các cuộc tấn công ở Vịnh), và xây dựng lòng tin. Nếu không có điều này, sự leo thang sẽ tiếp tục.

2. Đàm phán Gián tiếp và Trung gian — Khôi phục các cuộc đàm phán gián tiếp (như trong các vòng Geneva/Oman trước chiến tranh) tập trung vào các mục tiêu hạn chế, có thể đạt được trước: Iran ngừng các cuộc tấn công bằng tên lửa/drone và làm giàu urani ở mức cao (>>3.67%), cho phép các cuộc kiểm tra của IAEA và ngừng leo thang qua các tay sai; Mỹ tạm dừng các cuộc không kích, giải phóng một số tài sản bị phong tỏa và nới lỏng các lệnh trừng phạt giới hạn đối với xuất khẩu dầu. Tránh những yêu cầu tối đa (ví dụ: tháo gỡ hoàn toàn vũ khí hạt nhân hoặc thay đổi chế độ) ban đầu, vì chúng khiến Iran coi chiến tranh là vấn đề sống còn.

3. Sự Tham gia và Đảm bảo Khu vực — Tham gia các tiểu vương quốc Vùng Vịnh (Ả Rập Saudi, UAE), Trung Quốc, Nga và EU như những người đảm bảo hoặc trung gian. Đề xuất các biện pháp xây dựng lòng tin như một khu vực giám sát trung lập ở Eo biển Hormuz (Liên Hợp Quốc hoặc các quan sát viên trung lập) để đảm bảo các dòng năng lượng, và các cam kết an ninh (ví dụ: không có lời hứa xâm lược từ Mỹ) để đổi lấy các giới hạn có thể xác minh đối với tên lửa đạn đạo và các tay sai của Iran.

4. Giảm leo thang theo giai đoạn với các ưu đãi — Liên kết các bước: Iran giảm làm giàu/dự trữ → giảm bớt trừng phạt từng phần; quyền truy cập IAEA có thể xác minh → giải phóng tài sản thêm; hạn chế tên lửa rộng hơn → tái hội nhập kinh tế lâu dài. Cách tiếp cận "củ cà rốt và cây gậy" (áp lực quân sự + phần thưởng ngoại giao/kinh tế) khả thi hơn so với việc đầu hàng hoàn toàn.

5. Giải quyết Chính trị Dài hạn — Giải quyết các nguyên nhân gốc rễ thông qua một khuôn khổ mới (vượt ra ngoài việc phục hồi JCPOA): giới hạn các chương trình hạt nhân/tên lửa, giảm hoạt động tay sai khu vực và cuối cùng là giảm bớt hoàn toàn các lệnh trừng phạt. Bao gồm các động lực nội bộ của Iran (chuyển giao lãnh đạo sau Khamenei) để khuyến khích sự ôn hòa.

Con đường này ưu tiên ngoại giao hơn là chiến tranh vô tận, vì các chuyên gia lưu ý rằng không có "chiến thắng" quân sự nào dễ dàng mà không có chi phí lớn (gián đoạn kinh tế, thương vong của Mỹ, bất ổn khu vực). Thành công phụ thuộc vào cả hai bên thấy được lợi ích chung trong việc ngừng lại—hiện tại, Iran nhằm mục tiêu làm kiệt quệ phòng thủ, trong khi Mỹ tìm cách làm suy yếu khả năng trước khi thương lượng từ vị thế mạnh. Áp lực quốc tế (Liên Hợp Quốc, đồng minh) có thể nghiêng cân bằng về phía các cuộc đàm phán.

Tình hình đang thay đổi—hãy theo dõi bất kỳ tín hiệu ngừng bắn đột ngột nào hoặc những bước đột phá trong việc trung gian.