Càng ngồi lâu trong không gian này, tôi càng khó chấp nhận câu chuyện đơn giản rằng crypto đang xây dựng “danh tính.” Từ đó nghe thật sạch sẽ và gần như triết lý, như một cái gì đó gắn liền với sự tự thể hiện hoặc nhân cách kỹ thuật số. Nhưng khi bạn xem cách mà những hệ thống này thực sự được sử dụng, một bức tranh khác bắt đầu hình thành. Điều quan trọng không phải là ai đó là ai theo nghĩa trừu tượng. Điều quan trọng là liệu một hệ thống có thể quyết định, rõ ràng và không do dự, liệu người đó có đủ điều kiện cho một cái gì đó hay không. Họ có được phép vào, bị giữ lại, hay được chia sẻ giá trị. Sự thay đổi đó thay đổi mọi thứ.
Ở cái nhìn đầu tiên, các hệ thống như SIGN và W3C Verifiable Credentials dường như thuộc cùng một loại. Cả hai đều liên quan đến chứng minh, chứng chỉ và niềm tin. Cả hai đều nói về việc xác minh các sự thật trong một thế giới kỹ thuật số nơi thông tin dễ bị giả mạo. Nhưng càng nhìn kỹ, càng cảm thấy như chúng bị hình thành bởi những áp lực rất khác nhau. Chúng không thực sự đang chiến đấu trong cùng một trận chiến. Chúng đang đáp ứng các nhu cầu khác nhau mà chỉ trùng hợp xảy ra trên bề mặt.
W3C Verifiable Credentials đến từ một tư duy quan tâm sâu sắc đến cách niềm tin di chuyển giữa các hệ thống. Ý tưởng là làm cho các tuyên bố có thể di chuyển, có thể đọc và có thể sử dụng trên các nền tảng khác nhau mà không mất đi ý nghĩa. Đây là về việc đảm bảo rằng nếu một cái gì đó được xác minh ở một nơi, nó có thể được hiểu và chấp nhận ở nơi khác. Có một sự lạc quan lặng lẽ trong cách tiếp cận đó. Nó giả định rằng nếu chúng ta có thể tiêu chuẩn hóa cách niềm tin được diễn đạt, chúng ta có thể làm cho các tương tác kỹ thuật số trôi chảy và cởi mở hơn. Đây là về giao tiếp. Về việc đảm bảo rằng niềm tin không bị mắc kẹt ở một nơi.
SIGN cảm giác như đến từ một thế giới hoàn toàn khác. Nó cảm thấy được hình thành bởi các thị trường nơi khoảnh khắc quyết định là tất cả. Một chứng chỉ không chỉ là thứ bạn nắm giữ. Nó là thứ được sử dụng. Nó quyết định kết quả. Nó xác định ai nhận được thứ gì và ai không. Và khi tiền bạc, phân bổ, hoặc quyền truy cập được liên quan, các kỳ vọng thay đổi. Hệ thống không còn được đánh giá dựa trên cách mà nó mô tả thực tế. Nó được đánh giá dựa trên việc liệu nó có thể thực thi một quyết định mà không có sự nhầm lẫn, không có kẽ hở, và không cần phải tin tưởng vào một người điều hành.
Đó là nơi ý tưởng về "sự đủ điều kiện" lặng lẽ chiếm ưu thế. Đó không phải là một từ nhận được nhiều sự chú ý như danh tính hoặc niềm tin, nhưng nó đang thực hiện phần lớn công việc thực tế. Sự đủ điều kiện là thứ biến một mảnh thông tin thành thứ gì đó quan trọng. Trước đó, một chứng chỉ chỉ là một tuyên bố có cấu trúc. Sau đó, nó trở thành một cổng. Và khi một cái gì đó trở thành một cổng, nó mang trọng lượng. Mọi người quan tâm đến nó một cách khác. Họ thách thức nó, họ cố gắng tìm cách vượt qua nó, và họ mong đợi nó sẽ đứng vững dưới áp lực.
Đây là nơi căng thẳng giữa các cách tiếp cận này trở nên rõ ràng hơn. Một bên đang cố gắng để niềm tin di chuyển tốt. Bên kia đang cố gắng để niềm tin có thể hành động. Một bên tập trung vào sự rõ ràng và khả năng tương tác. Bên kia tập trung vào việc thực thi và kết quả. Không phương pháp nào là sai, nhưng chúng đang giải quyết các vấn đề khác nhau, và giả vờ rằng chúng là đối thủ trực tiếp có thể che giấu những gì thực sự thú vị về chúng.
Crypto, ở dạng hiện tại của nó, dường như nghiêng nhiều về phía bên thứ hai. Nó nói về danh tính, nhưng nó hành xử như một hệ thống ám ảnh với việc phân phối. Ai nhận được airdrop. Ai đủ điều kiện cho whitelist. Ai được phép vào vòng đầu tiên. Ai nhận phần thưởng và ai bị loại bỏ. Đây không phải là những câu hỏi trừu tượng. Chúng là những quyết định cụ thể ảnh hưởng đến tiền bạc và cơ hội. Và khi những quyết định đó được đưa ra, hệ thống cần hơn chỉ là một tuyên bố. Nó cần một chứng minh có thể chịu đựng sự kiểm tra.
Đó là lý do tại sao ý tưởng về một chứng chỉ thay đổi ngay khi nó bước vào bối cảnh tài chính. Trong một bối cảnh trung lập, một chứng chỉ có thể chỉ xác nhận rằng một cái gì đó là đúng. Nhưng trong một thị trường, sự thật không đủ. Hệ thống cần phải hành động dựa trên sự thật đó. Nó cần phải chuyển đổi nó thành một có hoặc không, một chuyển nhượng hoặc một từ chối, một sự bao gồm hoặc một sự loại trừ. Và khi điều đó xảy ra, mức độ cược tăng lên. Mọi người sẽ đặt câu hỏi về kết quả. Họ sẽ muốn kiểm toán nó. Họ sẽ muốn hiểu cách mà quyết định được đưa ra và liệu điều đó có công bằng hay không.
Đây là nơi các hệ thống như SIGN bắt đầu trở nên hợp lý hơn. Chúng không chỉ hỏi liệu một cái gì đó có thể được xác minh. Chúng đang hỏi liệu sự xác minh đó có thể tồn tại khi tiếp xúc với các động lực thực tế. Nó có thể được sử dụng ngay tại thời điểm mà một giao thức phải đưa ra quyết định không? Nó có thể được kiểm tra sau đó nếu ai đó tranh cãi về kết quả không? Nó có thể đứng vững khi giá trị đang bị đe dọa không? Những câu hỏi này ít liên quan đến triết lý và nhiều hơn đến áp lực. Chúng đến từ những môi trường mà sai lầm là tốn kém và sự mơ hồ là không thể chấp nhận.
Nó cũng giải thích tại sao rất nhiều năng lượng trong không gian này liên tục xoay quanh việc kiểm soát. Không phải danh tính như tự thể hiện, mà là danh tính như một bộ lọc. Kiểm soát tuân thủ, kiểm soát truy cập, kiểm soát phần thưởng, kiểm soát phân bổ. Mô hình này lặp lại qua các dự án và trường hợp sử dụng khác nhau. Chứng chỉ hiếm khi là mục tiêu cuối cùng. Nó là cơ chế cho phép một hệ thống vẽ ra một ranh giới và thực thi nó ở quy mô lớn. Không có ranh giới đó, hệ thống không thể hoạt động theo cách mà thị trường mong đợi.
Đây cũng là nơi ngôn ngữ xung quanh "hạ tầng niềm tin" có thể bắt đầu cảm thấy hơi sai lệch. Niềm tin, theo cách mà nó thường được mô tả, nghe có vẻ mềm mại và gần như thụ động. Nó gợi ý sự tin tưởng hoặc tự tin. Nhưng những gì mà các hệ thống này đang xây dựng cảm thấy chính xác hơn thế. Nó gần hơn với sự chọn lọc có thể lập trình. Một cách để định nghĩa các quy tắc, áp dụng chúng một cách nhất quán, và thực hiện các quyết định mà không do dự. Niềm tin trở nên ít về sự tin tưởng và nhiều hơn về hành vi có thể dự đoán.
Sự thay đổi đó có thể không thoải mái để công nhận, vì nó chuyển cuộc trò chuyện ra khỏi những ý tưởng lý tưởng về phi tập trung và hướng tới điều gì đó thực tế hơn. Nó buộc bạn phải thấy rằng nhiều những gì đang được xây dựng không phải là về việc loại bỏ kiểm soát, mà là về việc tái cấu trúc nó. Hệ thống vẫn quyết định. Sự khác biệt là quyết định bây giờ được hỗ trợ bởi một hình thức chứng minh có thể được kiểm tra và, nếu cần, thách thức.
Theo nghĩa đó, sẽ dễ dàng hơn để thấy tại sao các tiêu chuẩn mở đơn thuần không đủ cho các môi trường mà crypto hoạt động. Các tiêu chuẩn giúp các hệ thống hiểu nhau, nhưng chúng không nhất thiết giúp chúng hành động. Chúng không đảm bảo rằng một quyết định sẽ được thực thi đúng cách hoặc rằng nó sẽ đứng vững khi ai đó đặt câu hỏi về nó. Khoảng trống đó là nơi các lớp bổ sung bắt đầu hình thành. Các lớp mà ít liên quan đến giao tiếp hơn và nhiều hơn về thực thi.
Đó là lý do tại sao mối quan hệ giữa các phương pháp như W3C Verifiable Credentials và các hệ thống như SIGN cảm thấy ít giống như một cuộc cạnh tranh và nhiều hơn như một sự chồng chất trách nhiệm. Một bên giúp định nghĩa và mang niềm tin. Bên kia giúp áp dụng nó trong các tình huống mà kết quả quan trọng. Một bên là về việc đảm bảo rằng một tuyên bố có thể được hiểu. Bên kia là về việc đảm bảo rằng tuyên bố đó có thể được sử dụng để thúc đẩy một quyết định có hậu quả.
Khi bạn nhìn từ góc độ này, hướng đi của thị trường bắt đầu cảm thấy ít rắc rối hơn. Sự chuyển động về phía các xác nhận, chứng minh, và các hệ thống liên kết danh tính không phải là ngẫu nhiên. Đó là một phản ứng với một nhu cầu mà liên tục xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Các hệ thống cần một cách để quyết định ai đủ điều kiện theo một tập hợp các quy tắc và thực hiện điều đó theo cách có thể được bảo vệ. Không chỉ về mặt kỹ thuật, mà còn về mặt kinh tế và, trong một số trường hợp, về mặt pháp lý.
Phần cuối cùng này dễ bị bỏ qua, nhưng nó quan trọng. Khoảnh khắc một quyết định ảnh hưởng đến giá trị, nó trở thành điều gì đó có thể tranh cãi. Và khi một điều gì đó có thể tranh cãi, hệ thống cần cung cấp hơn chỉ là một câu trả lời. Nó cần cung cấp chứng cứ. Nó cần cho thấy cách mà câu trả lời được đưa ra và tại sao nó nên được chấp nhận. Đây là nơi ý tưởng về khả năng kiểm toán trở nên quan trọng. Không phải như một đặc tính, mà như một yêu cầu.
Tất cả những điều này dẫn đến một hiểu biết yên tĩnh hơn nhưng trung thực về những gì đang được xây dựng. Crypto không chỉ cố gắng tạo ra một hệ thống song song của niềm tin vì nó không đồng ý với các mô hình hiện có. Nó đang cố gắng xây dựng các hệ thống có thể hoạt động dưới những điều kiện mà quyết định cần phải được thực hiện nhanh chóng, ở quy mô lớn, và không dựa vào sự phán xét tập trung. Đó là một thử thách rất khác so với việc chỉ đơn giản chứng minh rằng một cái gì đó là đúng.
Và có thể đó là cách rõ ràng nhất để định hình sự khác biệt. Một số hệ thống được thiết kế để mô tả thực tế một cách chính xác nhất có thể. Những cái khác được thiết kế để hành động dựa trên thực tế đó theo cách tạo ra kết quả. Trong một thế giới hoàn hảo, hai điều đó sẽ luôn phù hợp. Nhưng trên thực tế, chúng thường kéo theo các hướng khác nhau. Một bên ưu tiên sự cởi mở và khả năng di động. Bên kia ưu tiên sự rõ ràng và khả năng thực thi.
Các hệ thống mà cuối cùng quan trọng nhất trong crypto thường là những hệ thống có thể xử lý trách nhiệm thứ hai đó. Không phải vì chúng thanh lịch hơn, mà vì chúng hữu ích hơn trong những khoảnh khắc quan trọng. Khi một giao thức phải quyết định, khi giá trị đang bị đe dọa, khi ai đó hỏi tại sao một quyết định được đưa ra, những hệ thống đó là những hệ thống chịu trọng lượng.
Nhìn từ góc độ đó, sẽ dễ dàng hơn để hiểu tại sao một số thiết kế cảm thấy phù hợp hơn với hướng đi của không gian. Đó không phải là về việc từ chối các tiêu chuẩn mở hoặc bỏ qua tầm quan trọng của khả năng tương tác. Đó là về việc nhận ra rằng, tự bản thân chúng, chúng không giải quyết được các vấn đề xuất hiện khi các hệ thống bắt đầu xử lý giá trị thực.
Cuối cùng, sự khác biệt là đơn giản nhưng quan trọng. Một số cách tiếp cận giúp niềm tin di chuyển. Những cách khác giúp niềm tin có hiệu lực. Và trong một không gian mà các quyết định mang theo hậu quả, các hệ thống có thể biến một sự thật đã được xác minh thành một kết quả rõ ràng, có thể thực thi là những hệ thống thường xác định hướng đi, dù cho mọi người có nhận ra điều đó hay không.