Lần gần nhất mình nghĩ tới Cosmos là khi chuyển một khoản stablecoin giữa hai hệ khác nhau. Không có lỗi gì xảy ra. Nhưng mình vẫn phải dừng lại vài nhịp. Kiểm tra lại route. Kiểm tra lại chain đích. Cảm giác quen, nhưng không nhẹ.

Stablecoin đáng ra phải nhàm chán. Nó không nên kéo theo nhiều suy nghĩ như vậy. Nhưng mỗi khi liên quan tới nhiều chain, nhiều lớp, mình lại thấy mình phải “để ý” nhiều hơn mức cần thiết.

@Plasma xuất hiện trong đầu mình ở thời điểm đó. Và câu hỏi bật ra khá tự nhiên: liệu Plasma có đang cạnh tranh trực tiếp với Cosmos app-chain không?

Ở bề mặt, câu trả lời có vẻ là có. Cả hai đều nói về chain chuyên biệt. Đều từ chối làm mọi thứ cho mọi người. Đều chọn giới hạn để đổi lấy sự kiểm soát. Nhưng khi mình dùng và nghĩ kỹ hơn, cảm giác lại khác.

Cosmos app-chain sinh ra từ nhu cầu chủ quyền. Mỗi app có chain riêng, logic riêng, validator riêng. Đổi lại là quyền kiểm soát tối đa. Nhưng cũng là trách nhiệm tối đa. Khi dùng một app-chain Cosmos, mình luôn ý thức rằng mình đang bước vào “thế giới” của nó.

Plasma thì không tạo cho mình cảm giác đó. Nó không giống một app-chain. Nó giống một lớp hạ tầng nền, nơi stablecoin đi qua rồi rời đi. Mình không cần ở lại. Không cần khám phá. Không cần học thêm.

Sự khác biệt này rất nhỏ, nhưng quan trọng. Cosmos khuyến khích mỗi app trở thành một hệ sinh thái. Plasma thì gần như tránh điều đó. Nó không muốn giữ người dùng. Nó chỉ muốn không làm phiền họ.

Khi mình dùng một app-chain Cosmos, mình thường phải quan tâm đến bảo mật riêng của chain đó. Validator có đủ mạnh không. Thanh khoản có bị phân mảnh không. Cầu nối có đáng tin không. Những câu hỏi này không phải lúc nào cũng cần trả lời, nhưng chúng tồn tại.

Với Plasma, ít nhất trong trải nghiệm của mình, những câu hỏi đó mờ hơn. Không biến mất, nhưng không lộ ra bề mặt. Có thể vì Plasma không cố gắng làm nhiều thứ. Cũng có thể vì mình chỉ dùng nó cho một hành vi rất hẹp: chuyển stablecoin.

Cosmos app-chain rất mạnh khi app cần logic riêng, cần kiểm soát sâu. DeFi phức tạp, game, infra. Nhưng stablecoin thì khác. Nó không cần thể hiện cá tính. Nó cần biến mất khỏi ý thức người dùng.

Ở điểm này, Plasma $XPL không cạnh tranh trực diện. Nó không cố làm những gì Cosmos làm tốt. Nó bỏ qua luôn câu chuyện chủ quyền app. Đổi lại, nó tập trung vào hành vi đơn giản nhất: gửi và nhận.

Một điểm nữa là cảm giác “chia sẻ không gian”. Cosmos giải quyết vấn đề đó bằng cách tách mỗi app ra một chain. Plasma giải quyết bằng cách… không cho quá nhiều app tồn tại. Cách tiếp cận khác nhau, kết quả cảm nhận cũng khác.

Khi thị trường yên, cả hai đều ổn. Nhưng khi thị trường nóng, app-chain Cosmos có thể phải đối mặt với biến động riêng của nó: validator rời đi, phí thay đổi, cầu nối bị áp lực. Plasma thì đối mặt với giới hạn của chính mình: liệu nó có chịu nổi khi mọi người cùng chuyển tiền một lúc?

Ở đây mình không thấy bên nào “hơn”. Chỉ là khác. Cosmos chấp nhận sự phức tạp để đổi lấy tự do. Plasma chấp nhận bị bó hẹp để đổi lấy khả năng dự đoán.

Token cũng phản ánh điều này. Với Cosmos app-chain, token thường gắn chặt với vận mệnh của app. Nó vừa là bảo mật, vừa là động lực kinh tế, vừa là biểu tượng. Với Plasma, token giống một bộ phận vận hành. Ít câu chuyện hơn. Ít kỳ vọng hơn.

Điều này có lợi và có hại. Ít kỳ vọng thì ít áp lực. Nhưng cũng khó thu hút những người thích “xây hệ”. Cosmos rất giỏi ở điểm đó. Nó thu hút builder muốn làm chủ sân chơi của mình.

Plasma không nói với builder rằng “hãy xây cả thế giới”. Nó nói: “hãy để stablecoin chạy cho trơn”. Đây là lời mời rất khác. Và không phải ai cũng thấy hấp dẫn.

Về adoption, Cosmos app-chain có lợi thế là mỗi app tự kéo người dùng của mình. Plasma thì phụ thuộc vào thói quen chung với stablecoin. Nếu người dùng không cảm nhận được sự khác biệt đủ rõ, họ sẽ không chuyển.

TVL có thể đến nhanh ở cả hai. Nhưng usage bền vững thì khó hơn. Với Cosmos, usage gắn với app. Với Plasma, usage gắn với hành vi tiền tệ. Hai thứ này có nhịp phát triển khác nhau.

Khi mình đặt câu hỏi “Plasma có cạnh tranh trực tiếp với Cosmos app-chain không”, mình thấy câu trả lời là: không hoàn toàn. Họ giải quyết những nỗi khó chịu khác nhau, dù bề ngoài có vẻ giống.

Cosmos muốn cho app không bị chen lấn. Plasma muốn cho stablecoin không bị làm phiền. Một bên mở rộng khả năng. Một bên thu hẹp để ổn định.

Có thể sẽ có vùng giao nhau. Một app-chain Cosmos chuyên về thanh toán có thể trông rất giống Plasma. Và Plasma, nếu mở rộng quá đà, có thể trông giống một app-chain. Lúc đó, cạnh tranh sẽ rõ hơn.

Nhưng ở thời điểm này, mình thấy Plasma đang chọn một con đường hẹp hơn nhiều. Ít tham vọng hơn. Ít câu chuyện hơn. Và có thể, ít rủi ro hơn cho người chỉ muốn chuyển tiền.

Câu hỏi mình còn để ngỏ là: thị trường có đủ kiên nhẫn cho những hạ tầng “ít kể chuyện” như vậy không. Hay cuối cùng, người dùng vẫn sẽ chọn nơi ồn ào hơn, vì ở đó luôn có thứ mới để làm?

Mình chưa chắc. Nhưng ít nhất, khi đặt Plasma cạnh Cosmos app-chain, mình không thấy một cuộc đối đầu trực diện. Mình thấy hai cách né tránh cùng một vấn đề, nhưng đi theo hai hướng rất khác.
@Plasma #Plasma $XPL