Hôm nay lướt Square, mình thấy khá nhiều bài nói về EVM chain mới đặc biệt là @Vanarchain nhanh hơn, rẻ hơn, thêm một vài cải tiến kỹ thuật, thêm một lớp narrative mới.
Đọc xong, mình nhận ra câu hỏi quen thuộc vẫn chưa được chạm tới: những chain này đang giải quyết vấn đề gì mà các EVM chain trước đó thực sự bỏ qua?
Với mình, câu hỏi này không nên bắt đầu từ công nghệ, mà từ những giả định ngầm mà phần lớn EVM chain đang chấp nhận như điều hiển nhiên.
Phần lớn EVM chain hiện nay được thiết kế xoay quanh một giả định rất rõ: blockchain là nơi mọi thứ quan trọng phải diễn ra.
Logic, trạng thái, kiểm tra điều kiện, phân phối giá trị — càng nhiều thứ on-chain càng tốt.
Giả định này sinh ra một hệ sinh thái nơi DeFi, MEV, token mechanics phức tạp phát triển rất nhanh, vì chúng phù hợp với mô hình đó.
Nhưng nó cũng tạo ra một khoảng trống lớn mà ít chain thực sự muốn đối mặt: các sản phẩm hướng người dùng đại chúng, nơi phần lớn hành vi không cần và không nên nằm trên chain.
Vấn đề mà mình thấy Vanar $VANRY đang cố giải quyết không phải là “EVM chậm” hay “phí cao”, mà là sự lệch pha giữa kiến trúc blockchain và cách sản phẩm thực tế được sử dụng.
Nếu nhìn vào game, giải trí, nội dung số, PayFi hay các ứng dụng có hành vi lặp lại với giá trị nhỏ, mình thấy một nghịch lý quen thuộc.
Người dùng muốn trải nghiệm mượt, gần như Web2.
Nhưng dev lại bị ép phải chứng minh mức độ Web3 bằng cách on-chain hóa ngày càng nhiều thứ.
Kết quả là chi phí tăng, latency tăng, UX tệ đi, và code trở nên cực kỳ khó bảo trì.
Nhiều EVM chain thừa nhận vấn đề này, nhưng giải pháp thường chỉ dừng ở mức “phí rẻ hơn” hoặc “TPS cao hơn”.
Vanar, theo cách mình nhìn, đang đặt một giả định khác: blockchain không phải là nơi chạy toàn bộ ứng dụng, mà là nơi ghi nhận quyền, giá trị và kết quả cuối cùng.
Phần lớn hành vi có thể — và nên — diễn ra off-chain, miễn là ranh giới giữa hai phần này được thiết kế rõ ràng ngay từ đầu.
Điểm mà nhiều EVM chain bỏ qua là: ranh giới này không tự nhiên mà có.
Nếu chain không chủ động hỗ trợ dev xác định “cái gì nên on-chain, cái gì không”, dev sẽ hoặc on-chain hóa quá mức, hoặc off-chain hóa một cách tuỳ tiện, dẫn đến rủi ro về niềm tin và tranh chấp sau này.
Vanar cố gắng giải quyết khoảng trống đó bằng cách coi off-chain không phải là giải pháp tạm bợ, mà là một phần chính thức của kiến trúc.
Một vấn đề khác mà mình thấy Vanar nhắm tới là vòng đời giá trị dài và không tuyến tính.
Phần lớn EVM chain phát triển mạnh trong bối cảnh các vòng giá trị ngắn: trade, farm, arbitrage, mint–dump.
Những mô hình này phù hợp với việc mọi thứ diễn ra tức thì trên chain.
Nhưng với nội dung số, giải trí hay PayFi, giá trị thường đến chậm, tích lũy qua hành vi lặp lại, và phụ thuộc nhiều vào ngữ cảnh ngoài chain.
EVM chain không sai khi tối ưu cho DeFi, nhưng họ thường bỏ qua câu hỏi: làm thế nào để ghi nhận những giá trị đến chậm này mà không làm hệ thống trở nên cồng kềnh?
Vanar dường như chọn cách tách hành vi và ghi nhận: hành vi off-chain, ghi nhận on-chain khi và chỉ khi nó có ý nghĩa về quyền hoặc giá trị.
Đây là một giả định thiết kế khác hẳn, và không dễ retrofit vào các chain đã tối ưu sâu cho DeFi.
Mình cũng thấy Vanar đang cố giải quyết một vấn đề “mềm” mà nhiều EVM chain không coi là trọng tâm: sự bền vững trong cách dev build và bảo trì sản phẩm.
Khi mọi logic bị đẩy vào smart contract, dev không chỉ đối mặt với chi phí, mà còn với rủi ro upgrade, audit, và technical debt tích lũy theo thời gian.
Nhiều chain chấp nhận điều này như cái giá phải trả cho decentralization.
Vanar thì dường như hỏi ngược lại: phần nào thực sự cần mức độ bất biến đó?
AI-native là một ví dụ khác.
Rất nhiều chain nói về AI, nhưng thường dừng ở mức thêm AI vào stack.
Với mình, vấn đề không phải AI mạnh đến đâu, mà là nó có giúp dev đỡ việc hay không.
Nếu AI chỉ làm hệ thống phức tạp hơn, đó không phải lợi thế.
Vanar, nếu làm đúng, đang xem AI như công cụ vận hành, không phải narrative.
Tất nhiên, mình không nghĩ Vanar đang “đúng” còn EVM chain khác “sai”.
Họ đang giải các bài toán khác nhau.
Nhưng sự lệch pha giữa blockchain và sản phẩm hướng người dùng đại chúng là một vấn đề thật, và phần lớn EVM chain hiện tại chọn cách né tránh.
Failure mode lớn nhất vẫn là adoption.
Nhưng nếu Web3 thực sự muốn đi xa hơn DeFi, thì những câu hỏi Vanar đang đặt ra sẽ ngày càng khó bỏ qua.
@Vanarchain #vanar $VANRY