Tôi đã theo dõi sự va chạm giữa AI và blockchain trong nhiều năm qua.
Câu chuyện tương tự. Bao bì khác nhau.
Mỗi chu kỳ hứa hẹn quyền sở hữu rõ ràng hơn về thực tế số lộn xộn.
Và mỗi chu kỳ đều gặp phải cùng một bức tường.
Ý nghĩa không phải là một token.
Gần đây, tôi luôn quay lại với một suy nghĩ.
Chúng tôi đang cố gắng tài chính hóa những thứ mà chúng tôi vẫn chưa hiểu hoàn toàn.
Dữ liệu. Mô hình. Tác nhân.
Tất cả được cho vào cùng một máy xay.
OpenLedger là một trong những nỗ lực mới hơn để giải quyết vấn đề này.
OpenLedger đang giới thiệu một ý tưởng đơn giản trên bề mặt.
Lấy nguyên liệu thô của hệ thống AI—tập dữ liệu, mô hình đã được huấn luyện, các tác nhân tự động—và biến chúng thành tài sản có thể sở hữu, giao dịch và kiếm tiền thông qua một sổ cái chung.
Câu chuyện trong sáng.
Quá sạch sẽ.
Bởi vì thực tế ẩn dưới đó hoàn toàn không trong sạch.
Đó là sự hỗn loạn được bao bọc bởi toán học.
Và toán học không giải quyết được sự hỗn loạn. Nó chỉ mô tả sự hỗn loạn theo một cách khác.
Hãy loại bỏ lớp vỏ tiếp thị đi.
Thực chất đây là cái gì?
Đây là một nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề xác định nguồn gốc trong trí tuệ nhân tạo.
Ai đã đóng góp những gì?
Ai được trả tiền?
Ai sở hữu sản phẩm đầu ra khi mọi thứ đều bắt nguồn từ mọi thứ khác?
Vấn đề chính đáng. Vấn đề thực sự.
Thành thật mà nói, đây cũng là một vấn đề gần như không thể giải quyết được.
Vì các hệ thống trí tuệ nhân tạo không hoạt động giống như bảng tính.
Chúng hoạt động giống như các hệ thống thời tiết được điều chỉnh theo những mảnh vụn dữ liệu internet bị đánh cắp từ ngày hôm qua.
Bạn không "sở hữu" một giọt mưa trong cơn bão.
Nhưng ngành mật mã học vẫn tiếp tục cố gắng gán số sê-ri cho nước.
Đó chính là sự căng thẳng.
OpenLedger nói: hãy đưa mọi thứ lên chuỗi khối, theo dõi mọi thứ và thưởng cho các khoản đóng góp một cách minh bạch.
Nghe có vẻ ổn cho đến khi bạn đặt ra câu hỏi khó chịu đó.
Ai sẽ quyết định điều gì được coi là "đóng góp"?
Không phải blockchain.
Không bao giờ là blockchain.
Ai đó, ở đâu đó, đã định nghĩa nó.
Đó là lúc hệ thống âm thầm biến trở lại thành một bộ máy quan liêu.
Chỉ cần cải thiện thương hiệu thôi.
Các ủy ban thẩm định dữ liệu.
Logic chấm điểm mô hình.
Hệ số đánh giá uy tín.
Đường cong khuyến khích.
Bạn muốn gọi nó là gì cũng được.
Đó vẫn là vấn đề quản trị.
Và việc quản trị luôn mang tính chính trị.
Ngay cả khi nó giả vờ như không phải vậy.
Vấn đề cốt lõi là: Giá trị của AI không mang tính cộng gộp.
Bạn không thể tách nó thành từng mảnh một cách gọn gàng.
Một tập dữ liệu riêng lẻ không có giá trị gì.
Mô hình đó không có ý nghĩa gì khi tách khỏi bối cảnh triển khai của nó.
Một tác nhân sẽ không có tác dụng gì nếu thiếu hệ thống mà nó hoạt động trong đó.
Giá trị nảy sinh từ sự tương tác.
Không phải linh kiện.
Vì vậy, khi OpenLedger cố gắng chia nhỏ nó thành các đơn vị có thể giao dịch được, nó đang phải đối mặt với các định luật vật lý, chứ không phải sự thiếu hiệu quả.
Và vật lý thường thắng.
Tiếp theo là vấn đề xác minh.
Cái xấu xí ấy.
Bởi vì một khi bạn bắt đầu trả tiền cho mọi người để đóng góp dữ liệu và mô hình, bạn sẽ tạo ra động lực để họ lợi dụng hệ thống.
Bộ dữ liệu giả mạo.
Những điều chỉnh mô hình đơn giản, ít tốn công sức.
Những đóng góp giả tạo được thiết kế hoàn toàn chỉ để thu thập phần thưởng.
Mọi chuyện diễn ra rất nhanh.
Nhanh hơn mọi người dự đoán.
Chúng ta đã từng thấy điều này trong DeFi rồi.
Khai thác thanh khoản đã biến thành vốn đầu tư cho lính đánh thuê.
Ở đây, đó sẽ là hoạt động tình báo của lính đánh thuê.
Cùng một mô hình. Nhưng thuộc loại tài sản khác nhau.
Và hệ thống phải phát hiện ra điều đó.
Điều đó có nghĩa là nhiều quy tắc hơn. Nhiều bộ lọc hơn. Nhiều tầng đánh giá hơn.
Vậy là kế hoạch “loại bỏ trung gian” chẳng còn hiệu quả nữa.
Giờ chúng ta hãy nói về các đại lý.
Các hệ thống tự động là phần hấp dẫn nhất trong câu chuyện này.
Máy móc kiếm tiền. Máy móc thực hiện nhiệm vụ. Máy móc tạo ra giá trị.
Nhưng các tác nhân không chỉ tạo ra đầu ra.
Chúng tạo ra sự mơ hồ.
Nếu một tác nhân đưa ra quyết định gây ra thiệt hại về sau, ai sẽ chịu trách nhiệm?
Nhà phát triển? Người triển khai? Người đóng góp tập dữ liệu? Giao thức?
Sổ cái có thể thể hiện đầy đủ mọi giao dịch.
Vẫn không chịu trả lời câu hỏi.
Khoảng trống đó chính là nơi các hệ thống trong thế giới thực sụp đổ.
Không phải trong quá trình thi hành.
Về trách nhiệm giải trình.
Và trách nhiệm giải trình không phải là thứ có thể phân quyền loại bỏ.
Nó luôn tìm được một trung tâm.
Luôn luôn.
Rồi còn vấn đề về mặt thể chế nữa.
Bởi vì các hệ thống như OpenLedger không tồn tại một cách độc lập.
Chúng xung đột với luật pháp, quy định, nền tảng doanh nghiệp và các tập đoàn độc quyền dữ liệu hiện có.
Và những người đương nhiệm đó không phải là những người quan sát thụ động.
Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây đã sở hữu cơ sở hạ tầng.
Các phòng thí nghiệm AI đã sở hữu các mô hình này rồi.
Các ông lớn công nghệ đã nắm giữ quyền phân phối.
Vậy chính xác thì còn gì cần phải "mã hóa" nữa?
Đóng góp từ các nguồn bên ngoài. Tập dữ liệu phân mảnh. Cải tiến mô hình vi mô.
Những mảnh nhỏ ở rìa.
Điều này đặt ra một câu hỏi thẳng thắn.
Đây có phải là một nền kinh tế mới… hay chỉ là một lớp tài chính chồng lên trên hệ thống của người khác?
Bởi vì nếu việc tạo ra giá trị cốt lõi vẫn diễn ra bên trong các hệ thống khép kín, thì OpenLedger không thể thay thế chúng.
Nó đang quay quanh chúng.
Phụ thuộc. Không chiếm ưu thế.
Và sự phụ thuộc không phải là một vị thế tốt khi bạn đang cố gắng xây dựng một kiến trúc tài chính thay thế.
Ngoài ra còn có khía cạnh pháp lý mà mọi người thường âm thầm né tránh.
Khi bạn bắt đầu kiếm tiền từ việc đóng góp dữ liệu, bạn đang bước vào phạm vi luật về quyền dữ liệu, khuôn khổ thỏa thuận và luật sở hữu trí tuệ.
Và những hệ thống đó không quan tâm đến những luận điểm về phân quyền.
Họ quan tâm đến trách nhiệm pháp lý.
Ai đã thu thập dữ liệu?
Đã có sự đồng ý chưa?
Nó có được tái sử dụng không?
Liệu nó đã được biến đổi đủ để được coi là mới hay chưa?
Những câu hỏi rắc rối.
Loại vấn đề không được giải quyết gọn gàng trên chuỗi khối.
Tệ hơn nữa, bạn không thể dễ dàng "cập nhật" cách giải thích pháp lý bằng cách nâng cấp giao thức.
Tòa án không chia nhánh.
Họ thống trị.
Vì vậy, giấc mơ về một nền kinh tế AI tự vận hành trên chuỗi khối bắt đầu trở nên mong manh.
Không phải là không thể.
Luôn luôn trong trạng thái đàm phán với thế giới bên ngoài.
Đây là phần thường bị bỏ qua trong các chu kỳ cường điệu.
Vấn đề khó khăn nhất không phải là việc xây dựng sổ cái.
Đó là việc định nghĩa sự thật trông như thế nào trước khi nó được ghi vào sổ sách.
Vì một khi điều gì đó đã được ghi lại một cách không thể thay đổi, việc bất đồng ý kiến sẽ trở nên tốn kém.
Và các hệ thống trí tuệ nhân tạo luôn tồn tại trong sự bất đồng.
Về chất lượng. Về sự phù hợp. Về ý nghĩa.
Vậy nên, hoặc là bạn đơn giản hóa thực tế để nó phù hợp với sổ sách kế toán…
Hoặc bạn chấp nhận rằng sổ sách kế toán sẽ luôn có sai sót một phần.
Không có lựa chọn thứ ba.
Và cả hai lựa chọn đều gây đau đớn.
Đơn giản hóa quá mức sẽ làm mất đi tính trung thực.
Giữ nguyên độ phức tạp sẽ làm mất đi tính khả dụng.
Hãy chọn thứ bạn thích.
OpenLedger đang cố gắng đứng ở vị trí trung gian giữa sự căng thẳng đó.
Khen thưởng những đóng góp.
Đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc.
Hãy duy trì sự cởi mở.
Kích hoạt tính thanh khoản.
Tất cả cùng một lúc.
Đó là một nhiệm vụ khó khăn đối với bất kỳ hệ thống nào.
Đặc biệt là một hệ thống đang cố gắng hoạt động ở quy mô toàn cầu với người dùng đối địch và các động cơ kinh tế được tích hợp vào mọi tầng lớp.
Vì hãy thành thật mà nói.
Mọi người sẽ không cư xử tử tế chỉ vì hệ thống minh bạch.
Họ sẽ tối ưu hóa.
Họ luôn làm vậy.
Và việc tối ưu hóa phá vỡ các hệ thống tinh tế nhanh hơn bất cứ điều gì khác.
Sự thật khó chịu là các mạng lưới giá trị AI có thể sẽ không bao giờ trở thành thị trường tài chính minh bạch.
Họ có thể sống gần hơn với các hệ sinh thái không chính thức.
Đàm phán lại liên tục. Sửa chữa liên tục. Tái định nghĩa giá trị liên tục.
Không phải sổ sách kế toán.
Giống như một cuộc tranh luận sống động hơn.
Và công nghệ blockchain không giỏi trong việc giải quyết tranh luận trực tiếp.
Họ giỏi trong việc hoàn thành mọi việc.
Vấn đề nằm ở tính chất dứt khoát.
Vì các hệ thống của con người hiếm khi đạt tới điều đó.
Điều mà OpenLedger thực sự đang cố gắng xây dựng không chỉ là cơ sở hạ tầng cho các tài sản AI.
Đây là một nỗ lực nhằm định nghĩa quyền sở hữu trong một lĩnh vực mà bản thân quyền sở hữu vẫn còn chưa ổn định.
Đó là một tham vọng lớn, nhưng lại dễ bị đánh giá thấp.
Và nó nguy hiểm theo một cách dễ bị bỏ qua.
Bởi vì nếu hệ thống hoạt động hiệu quả, nó không chỉ theo dõi giá trị.
Nó quyết định giá trị nào được phép tồn tại ngay từ đầu.
Và một khi giao thức bắt đầu thực hiện điều đó trên quy mô lớn, bao gồm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống tự động…
Nó không còn chỉ đơn thuần là cơ sở hạ tầng nữa.
Nó bắt đầu trở thành một phần của quản trị.
Dù ai thừa nhận hay không.
Và câu hỏi thực sự không phải là liệu OpenLedger có thể hoạt động trong môi trường được kiểm soát hay không.
Đó là điều xảy ra khi định nghĩa về giá trị đó gặp phải những động lực thực tế, hệ thống pháp luật và các chủ thể không hề quan tâm đến việc tuân theo những giả định của nó.
Đến thời điểm đó, sổ cái không còn giữ được tính trung lập nữa.
Nơi đó trở thành vùng đất tranh chấp.
Và vùng đất tranh chấp hiếm khi ổn định được lâu.