Một nhà chiến lược hàng đầu của Mỹ, ngang hàng với Kissinger, đã nhiều lần nói trong những năm cuối đời rằng chúng ta đã phạm phải một sai lầm chiến lược lớn. Đó là vào đầu thế kỷ 21, chúng ta đã lao vào cuộc chiến chống khủng bố và còn ủng hộ Trung Quốc gia nhập WTO.
Người này là Zbigniew Brzezinski, và sai lầm đầu tiên mà ông nói đến là: đắm chìm trong cuộc chiến chống khủng bố đã làm tiêu hao sức mạnh của Mỹ.
Vào ngày 11 tháng 9 năm 2001, Mỹ đã chịu đựng một cuộc tấn công khủng bố, điều này đã khiến Mỹ rơi vào cơn thịnh nộ và ngay lập tức phát động một cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu, vào tháng 10 năm 2001 tấn công Afghanistan, vào tháng 3 năm 2003 tấn công Iraq. Khi đó, Mỹ cảm thấy sức mạnh của mình rất lớn, việc dọn dẹp khủng bố và các “chế độ thù địch” là điều không khó, nhưng không ngờ rằng cuộc chiến này lại khiến họ sa vào bùn lầy.
Dự án “Chi phí chiến tranh” của Đại học Brown có dữ liệu rõ ràng: Từ năm 2001 đến năm 2021, Mỹ đã tiêu tốn hơn 2,26 nghìn tỷ USD trong cuộc chiến Afghanistan, chi phí trực tiếp cho cuộc chiến Iraq khoảng 1,9 nghìn tỷ USD, tổng cộng hai cuộc chiến đã tiêu tốn hơn 4 nghìn tỷ USD.
Số tiền này có ý nghĩa gì? Trong năm 2001, tổng thu ngân sách của Mỹ khoảng 2 nghìn tỷ USD, tương đương với việc đã tiêu hết thu ngân sách quốc gia trong hai năm. Số tiền này lẽ ra có thể được sử dụng để nâng cấp hạ tầng giao thông, cầu cống, trường học trong nước.
Nhưng Mỹ đã đổ tiền vào chiến trường, dẫn đến việc hạ tầng trong nước lâu năm xuống cấp, chẳng hạn như vào năm 2021, lưới điện của Texas bị tê liệt, và vào năm 2023, vụ trật đường ray ở Ohio gây ô nhiễm, đều liên quan trực tiếp đến việc thiếu đầu tư vào hạ tầng.
Số thương vong còn gây sốc hơn: Cuộc chiến Iraq đã khiến khoảng 209.000 dân thường Iraq thiệt mạng, hơn 9 triệu người Iraq phải rời bỏ nhà cửa; Mỹ có 4.491 quân nhân thiệt mạng và 32.000 người bị thương.
Điều quan trọng hơn là, lý do cốt lõi mà Mỹ tấn công Iraq vào năm đó là “Iraq sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt”, nhưng sau chiến tranh, việc kiểm tra đã phát hiện ra rằng không có bằng chứng nào liên quan, cựu Ngoại trưởng Mỹ Colin Powell năm đó tại Liên Hợp Quốc cầm trên tay “bằng chứng” chỉ là một chai bột trắng không rõ thành phần, cuộc chiến này ngay từ đầu đã là một lời dối trá.
Brzezinski thẳng thắn nói rằng Mỹ đã coi khủng bố là kẻ thù duy nhất, bỏ qua sự thay đổi của cục diện toàn cầu, tương đương với việc “nhặt hạt mè nhưng đánh mất cả trái dưa”.
Ông chỉ ra sai lầm thứ hai: ủng hộ Trung Quốc gia nhập WTO, tự tạo ra “đối thủ cạnh tranh”.
Vào ngày 11 tháng 12 năm 2001, Trung Quốc chính thức gia nhập WTO, khi đó nhiều chính trị gia và doanh nhân Mỹ đều nghĩ rằng Trung Quốc sẽ trở thành “nhà máy gia công” của Mỹ, Mỹ có thể kiểm soát Trung Quốc thông qua các quy tắc, và có thể mở cửa thị trường Trung Quốc để bán nhiều hàng hóa hơn. Tuy nhiên, Brzezinski vào cuối đời lại cho rằng Mỹ đã đánh giá thấp khả năng học hỏi và quyết tâm phát triển của Trung Quốc, điều này là một sai lầm chiến lược chết người.
Trước khi gia nhập WTO vào năm 2000, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ chỉ có 74,4 tỷ USD, GDP của Trung Quốc khoảng 1,2 nghìn tỷ USD; đến năm 2022, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ đã tăng lên 690,6 tỷ USD, tăng hơn 8 lần, GDP của Trung Quốc vượt mốc 18 nghìn tỷ USD, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Trung Quốc không chỉ làm “nhà máy gia công”, mà còn dựa vào nền tảng của WTO, từng bước nắm giữ quyền chủ động trong sản xuất, thương mại và công nghệ. Ví dụ, vào năm 2001, sản lượng ô tô của Trung Quốc chỉ có 2,33 triệu chiếc, đến năm 2022 đạt 27,02 triệu chiếc, trở thành nước sản xuất ô tô lớn nhất thế giới; vào năm 2001, số lượng đơn đăng ký sáng chế của Trung Quốc chưa đến 100.000, đến năm 2022 đạt 4,38 triệu đơn, liên tiếp nhiều năm đứng đầu thế giới.
Đối với Mỹ, kỳ vọng về “lợi ích thị trường Trung Quốc” ban đầu không hoàn toàn được thực hiện, mà ngược lại, đã xuất hiện một đối thủ cạnh tranh toàn diện: số lượng việc làm trong ngành sản xuất của Mỹ từ 17,2 triệu vào năm 2000 giảm xuống 11,5 triệu vào năm 2010, nhiều người cho rằng điều này là do sự trỗi dậy của ngành sản xuất Trung Quốc sau khi gia nhập WTO.
Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc từ 28 tỷ USD vào năm 2001, đã mở rộng lên 382,9 tỷ USD vào năm 2022, điều này khiến giới doanh nhân và chính trị gia Mỹ ngày càng lo lắng.
Brzezinski từng nói trong một cuộc phỏng vấn năm 2012: “Chúng ta nghĩ rằng Trung Quốc sẽ đi theo quy tắc của chúng ta, nhưng kết quả là Trung Quốc đã đi theo con đường của riêng mình và còn đi nhanh hơn, điều này là điều chúng ta không lường trước được vào năm đó.”
Điểm mấu chốt trong phán đoán của Brzezinski không phải là “Trung Quốc gia nhập WTO là điều xấu”, mà là sự thiển cận chiến lược của Mỹ vào năm đó - vừa đắm chìm trong cuộc chiến chống khủng bố tiêu hao quốc lực, vừa đánh giá sai tiềm năng phát triển của Trung Quốc, dẫn đến việc Mỹ trong 20 năm đầu của thế kỷ 21 đã không nắm bắt được cơ hội quan trọng trong sự thay đổi cục diện toàn cầu.
Những tiếng thở dài của nhà chiến lược Mỹ ấy, đối với chúng ta, không phải là hồi kết. Nó là một ghi chú xác thực, chứng minh một con đường cứng cỏi nhất: làm tốt công việc của chính mình chính là chiến lược vĩ đại nhất.
Mỹ vì sự thiển cận chiến lược mà tiêu hao quốc lực, bỏ lỡ cơ hội, trong khi Trung Quốc từ sự phát triển ổn định sau khi gia nhập WTO đến nay trong mọi lĩnh vực đều có những bước đột phá vững chắc, chính là minh chứng cho điều này - không bị ảnh hưởng bởi bên ngoài, tập trung vào phát triển nội bộ, làm tốt những việc cần làm mới là nền tảng cho sự ổn định và bền vững của một quốc gia.
Sự phản tỉnh của Brzezinski, đối với chúng ta không phải là một chủ đề để xem, mà là một chiếc gương, nhắc nhở rằng bất kể tình hình quốc tế có thay đổi như thế nào, đi đúng con đường của mình, làm tốt công việc của chính mình, luôn là sự lựa chọn đáng tin cậy nhất.