0xMinh

Tôi đã thấy câu chuyện này lặp lại khá nhiều lần trong crypto. Mỗi chu kỳ lại xuất hiện một lớp narrative mới, lần này là Agent. Trước đó là DeFi, rồi GameFi, SocialFi, AI, mọi thứ đều bắt đầu bằng một viễn cảnh rất đẹp đó là: phần mềm sẽ thay con người đưa ra quyết định, phối hợp với nhau, tạo ra nền kinh tế tự vận hành. Nghe không sai chỉ là tôi đã chứng kiến quá nhiều hệ thống được thiết kế rất tinh vi nhưng cuối cùng lại thiếu một thứ cực kỳ tầm thường là có ai thực sự dùng nó mỗi ngày hay không.
Điều khiến tôi luôn lấn cấn về Agent không nằm ở khả năng suy luận hay mức độ tự động hóa. Vấn đề cũ kỹ hơn nhiều là Agent tồn tại để làm gì khi phần lớn hoạt động onchain vẫn còn quá nghèo nàn về ngữ cảnh? Một bot giao dịch có thể chạy, một bot tối ưu lợi nhuận cũng có thể chạy nhưng để nhiều Agent tương tác với nhau, trao đổi giá trị, phối hợp công việc và duy trì động lực kinh tế trong thời gian dài thì đó lại là câu chuyện khác. Crypto vốn rất giỏi trong việc tạo ra cơ chế nhưng việc duy trì cơ chế sau khi incentive giảm xuống thì lịch sử không cho thấy nhiều tín hiệu tích cực.
Đó là lý do tôi nhìn cuộc so sánh giữa Newton Protocol và Autonolas theo hướng hơi khác. Ít nhất là từ góc nhìn của tôi đây không đơn thuần là câu hỏi công nghệ nào tốt hơn mà là triết lý xây dựng Agent nào thực tế hơn.
Autonolas dường như đang đi theo hướng hạ tầng. Họ nói về coordination, họ nói về các Agent có thể sở hữu tài sản, tự vận hành dịch vụ và nhận phần thưởng từ những đóng góp của mình. Họ xây dựng khá nhiều thành phần cơ bản cho một nền kinh tế Agent, nơi các thực thể phần mềm có thể tương tác như những tác nhân kinh tế độc lập. Ý tưởng này khá thú vị bởi ít nhất họ đang cố gắng trả lời câu hỏi mà nhiều dự án AI tránh né: ai sẽ trả tiền cho Agent và vì sao Agent lại tiếp tục tồn tại sau giai đoạn đầu khuyến khích?
Nhưng đó cũng là điểm khiến tôi dè dặt. Hệ thống càng tham vọng thì càng phụ thuộc vào hiệu ứng mạng lưới, một Agent economy chỉ thật sự hoạt động khi số lượng Agent đủ lớn, số lượng dịch vụ đủ đa dạng và dòng giá trị lưu chuyển đủ dày đặc còn nếu không mọi thứ dễ trở thành một mô hình kinh tế được mô phỏng rất đẹp trên giấy nhưng thiếu lực kéo từ bên ngoài. Tôi đã thấy điều này xảy ra với không ít giao thức trước đây. Họ xây dựng một thành phố hoàn chỉnh trước khi có cư dân đầu tiên.
Newton Protocol có vẻ đang tiếp cận vấn đề từ phía ngược lại. Thay vì bắt đầu bằng một nền kinh tế Agent hoàn chỉnh họ dường như tập trung nhiều hơn vào lớp thực thi và trải nghiệm sử dụng Agent trong các tình huống cụ thể. Cảm giác của tôi là Newton đang cố gắng biến Agent thành một công cụ hữu ích trước rồi mới nghĩ đến việc biến nó thành một chủ thể kinh tế độc lập sau. Điều này nghe có vẻ ít tham vọng hơn nhưng đôi khi crypto lại cần những thứ nhàm chán như vậy.
Họ không phải dự án đầu tiên nói về autonomous agents nhưng dường như Newton quan tâm nhiều đến việc làm sao để Agent có thể được triển khai, theo dõi, xác minh hành vi và tích hợp vào những luồng công việc hiện hữu. Đó là một góc tiếp cận thực dụng hơn và thành thật mà nói thị trường thường đánh giá thấp những giải pháp thực dụng trong giai đoạn đầu bởi chúng không tạo ra cảm giác về một tương lai quá xa xôi.
Nếu buộc phải chọn mô hình nào có khả năng tồn tại lâu hơn thì tôi nghiêng nhẹ về hướng tiếp cận của Newton. Không phải vì nó cao siêu hơn mà vì nó đặt câu hỏi đơn giản hơn: liệu Agent có giúp người dùng tiết kiệm thời gian, giảm ma sát hay tạo ra giá trị ngay hôm nay không? Trong khi đó, Autonolas dường như đang đặt cược vào giả định rằng một nền kinh tế Agent quy mô lớn cuối cùng sẽ xuất hiện và khi điều đó xảy ra, họ đã có sẵn hạ tầng.
Cả hai luận điểm đều có lý, cả hai cũng đều chứa đựng khá nhiều giả định chưa được kiểm chứng.
Điều thú vị là crypto thường không thưởng cho hệ thống thiết kế đẹp nhất, nó thưởng cho hệ thống có khả năng tạo ra thói quen sử dụng. Người dùng không quan tâm Agent của họ được điều phối bởi cơ chế nào, dùng framework nào hay sở hữu bao nhiêu lớp incentive phía sau. Họ chỉ quan tâm liệu công việc được hoàn thành nhanh hơn, rẻ hơn và ít đau đầu hơn hay không.
Whitepaper có thể rất chỉn chu, narrative về Agent economy cũng có thể rất hấp dẫn nhưng nếu sau hai hoặc ba năm nữa chúng ta vẫn đang nói về số lượng Agent được triển khai thay vì số lượng vấn đề thực tế được giải quyết thì có lẽ thị trường đã đưa ra câu trả lời rồi.
Tôi vẫn đang theo dõi cả Newton Protocol lẫn Autonolas. Một bên đang cố xây đường trước khi có xe chạy, một bên có vẻ đang tìm cách tạo ra chiếc xe đầu tiên đủ hữu ích để mọi người muốn lái. Chỗ nào đúng hơn có lẽ không nằm ở kiến trúc hệ thống hay mô hình token. Chỗ này cần thời gian trả lời.
@NewtonProtocol $NEWT
#Newt

Có một điều tôi nhận ra sau vài chu kỳ thị trường là crypto rất thích kể lại cùng một câu chuyện, chỉ thay đổi nhân vật chính. Ngày trước là DeFi sẽ thay thế ngân hàng sau đó là metaverse sẽ thay đổi internet và bây giờ là AI. Họ nói về autonomous agents, họ nói về nền kinh tế máy móc, họ nói về tương lai nơi phần mềm tự giao tiếp, tự đàm phán, tự vận hành nhưng tôi đã thấy quá nhiều narrative được dựng lên chỉ để lấp đầy khoảng trống giữa kỳ vọng và thực tế nên phản ứng đầu tiên thường không phải hào hứng mà là tự hỏi: ai đang thật sự sử dụng những thứ này và dùng để làm gì?
Đó là vấn đề dai dẳng của ngành này. Không phải công nghệ không đủ tốt cũng không hẳn vì thiếu vốn mà vì crypto có xu hướng tạo ra hạ tầng trước rồi mới đi tìm lý do để nó tồn tại. Chúng ta xây giao thức, xây tokenomics, xây incentive model rồi hy vọng hành vi người dùng sẽ tự xuất hiện ở đâu đó trong tương lai. Đó là thứ tôi luôn lấn cấn, AI blockchain cũng không nằm ngoài vòng lặp đó. Rất nhiều dự án đang cố gắng đưa AI lên chain nhưng thứ còn thiếu dường như không phải sức mạnh tính toán hay mô hình ngôn ngữ mà là cách để các hệ thống này tạo ra giá trị thực mà không cần phụ thuộc vào việc kể chuyện quá nhiều.
Trong bối cảnh đó cuộc đối chiếu giữa Newton Protocol và Fetch.ai khá thú vị. Ít nhất là từ góc nhìn của tôi đây giống cuộc chạm trán giữa hai thế hệ tư duy hơn là cuộc cạnh tranh trực tiếp về sản phẩm. Fetch.ai xuất hiện khá sớm, ở thời điểm thị trường còn đang tìm cách định nghĩa AI Agent là gì. Họ xây dựng một thế giới nơi các thực thể phần mềm có thể tương tác với nhau, giao dịch với nhau, phối hợp với nhau. Ý tưởng này chưa bao giờ thiếu sức hấp dẫn nhưng sau nhiều năm câu hỏi vẫn còn nguyên đó là: liệu có bao nhiêu người thực sự cần một nền kinh tế agent hoạt động độc lập trên blockchain? hay phần lớn chúng ta vẫn đang bị thu hút bởi tính trừu tượng của khái niệm nhiều hơn là giá trị sử dụng cụ thể?
Newton Protocol có vẻ đi theo hướng khác. Dường như họ ít quan tâm đến việc tạo ra một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh theo nghĩa truyền thống mà tập trung nhiều hơn vào lớp điều phối và xác minh hành vi của AI trong môi trường blockchain. Nếu Fetch.ai từng mang cảm giác của một tầm nhìn khá rộng, khá tham vọng thì Newton Protocol lại tạo cảm giác thực dụng hơn. Không phải cố biến mọi thứ thành agent mà cố trả lời một câu hỏi nhàm chán nhưng quan trọng hơn đó là: làm sao để những hành động do AI tạo ra có thể được kiểm chứng, được phối hợp và được tin cậy trong một hệ thống phi tập trung.
Tôi nghĩ đây là sự khác biệt đáng chú ý. Một bên cố xây dựng nền kinh tế cho các tác nhân tự động, một bên dường như đang cố xây dựng cơ chế để các tác nhân đó hoạt động mà không khiến người dùng phải đặt quá nhiều niềm tin vào những hộp đen thuật toán. Nghe thì không quá hào nhoáng thậm chí khá khô khan nhưng thị trường đôi khi lại bị chi phối bởi những bài toán như vậy nhiều hơn chúng ta tưởng.
Dù vậy, tôi cũng không cho rằng đây là câu chuyện của người thắng và kẻ thua. Crypto vốn không vận hành như thị trường phần mềm truyền thống. Một giao thức có thể tồn tại nhiều năm chỉ nhờ narrative đủ mạnh trong khi một giao thức khác có sản phẩm tốt hơn lại chìm trong im lặng vì không tìm được đúng thời điểm. Fetch.ai đã có thời gian để xây dựng cộng đồng, xây dựng thương hiệu và gắn tên mình với xu hướng AI từ rất sớm. Newton Protocol lại xuất hiện ở giai đoạn mà thị trường đã bớt ngây thơ hơn với các khẩu hiệu về trí tuệ nhân tạo. Điều đó vừa là lợi thế vừa là áp lực.
Bởi cuối cùng, whitepaper vẫn chỉ là whitepaper còn những sơ đồ kiến trúc đẹp mắt vẫn chỉ là sơ đồ, chúng không tự tạo ra người dùng cũng không tự tạo ra nhu cầu. Thứ duy nhất có giá trị lâu dài có lẽ là việc ai đang sử dụng hệ thống này mỗi ngày, ai đang trả tiền để duy trì nó và liệu họ có tiếp tục sử dụng nếu bỏ đi toàn bộ phần narrative xung quanh hay không.
Vì thế khi nhìn Newton Protocol và Fetch.ai tôi không quá quan tâm đến việc bên nào đang dẫn đầu trong một cuộc đua tưởng tượng. Tôi quan tâm nhiều hơn đến việc liệu AI trên blockchain có thật sự giải quyết được một vấn đề vốn tồn tại ngoài đời thực hay chúng ta chỉ đang bước vào một phiên bản mới của câu chuyện cũ. Đến lúc này tôi vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn và có lẽ chỗ này cần thêm thời gian để tự chứng minh.
@NewtonProtocol $NEWT
#Newt

Có một điều tôi thấy lặp lại khá đều trong crypto đó là cứ mỗi chu kỳ thị trường lại tìm được một nhân vật chính mới để đặt kỳ vọng vào. Trước đây là DeFi, rồi NFT, rồi modular, rồi restaking... và bây giờ là AI Agents. Người ta nói về những tác nhân tự động thay con người ra quyết định, người ta nói về một tương lai nơi ví crypto có thể tự giao dịch, tự quản lý danh mục, tự tương tác với ứng dụng mà không cần chúng ta chạm tay vào nhưng tôi đã thấy quá nhiều câu chuyện được kể bằng narrative đẹp trước khi có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy người dùng thực sự cần nó.
Đó cũng là vấn đề dai dẳng nhất của crypto và có lẽ cũng là thứ nhàm chán nhất để nhắc lại. Chúng ta rất giỏi tạo ra hạ tầng cho những nhu cầu chưa tồn tại. Chúng ta xây đường cao tốc trước khi có xe chạy, chúng ta tranh luận về throughput, về framework, về coordination layer trong khi số lượng người dùng thực sự sử dụng sản phẩm mỗi ngày đôi khi vẫn rất khiêm tốn. Với AI Agents, câu hỏi tôi luôn lấn cấn không nằm ở việc agent có thông minh hay không. Câu hỏi là liệu người dùng có thực sự muốn giao quyền hành động cho một thực thể tự động trên blockchain hay không bởi giữa việc xem demo và việc cho phép một hệ thống tự thay mình quản lý tài sản là khoảng cách khá lớn.
Ở góc nhìn đó, cuộc so sánh giữa Newton Protocol và Virtuals Protocol khá thú vị. Cả hai đều đang đặt cược vào AI Agents nhưng dường như họ đang nhìn vấn đề từ hai hướng khác nhau. Virtuals Protocol có vẻ chọn cách tạo ra một nền kinh tế xoay quanh agent. Agent trở thành một thực thể có danh tính, có cộng đồng, có khả năng tạo doanh thu thậm chí được giao dịch như một loại tài sản. Nó mang màu sắc rất crypto, rất narrative driven và phải thừa nhận rằng Virtuals hiểu cách khiến thị trường chú ý đến mình. Họ nói về agent như những startup nhỏ tồn tại trên blockchain, họ xây câu chuyện đủ hấp dẫn để cộng đồng tham gia, ít nhất là trong giai đoạn đầu.
Trong khi đó, Newton Protocol lại khiến tôi liên tưởng đến một cách tiếp cận ít hào nhoáng hơn. Họ dường như không quá tập trung vào việc biến agent thành một sản phẩm mang tính văn hóa hay cộng đồng, thứ Newton quan tâm nhiều hơn có vẻ là lớp điều phối hành động, lớp xác minh và khả năng để AI thực hiện các tác vụ thay mặt người dùng trong một môi trường có thể kiểm chứng được. Nghe thì không hấp dẫn bằng việc sở hữu một AI influencer có token riêng nhưng ít nhất từ góc nhìn của tôi đây lại là nơi câu chuyện trở nên thực tế hơn.
Bởi nếu AI Agents thực sự trở thành một phần của hệ sinh thái crypto trong vài năm tới thứ quan trọng có lẽ không phải là agent nói chuyện hay đến mức nào. Điều quan trọng hơn là ai chịu trách nhiệm khi agent làm sai, ai xác minh được quyết định của nó, ai đảm bảo rằng nó đang hành động đúng với ý định ban đầu của người dùng. Đó là thứ tôi thấy thị trường ít nói đến bởi nó không tạo ra cảm giác hưng phấn. Nó giống một bài toán về niềm tin hơn là một bài toán về công nghệ.
Virtuals Protocol hiện tại có lợi thế về mức độ hiện diện trong cộng đồng. Họ đã thành công trong việc biến AI Agents thành một câu chuyện có tính lan truyền cao. Người dùng dễ hiểu, dễ tham gia và cũng dễ đầu cơ nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ đang dẫn đầu về mặt ứng dụng thực tế. Sự chú ý của thị trường đôi khi chỉ phản ánh khả năng kể chuyện tốt hơn chứ chưa chắc phản ánh việc giải quyết được vấn đề khó nhất.
Newton Protocol thì ngược lại, họ có vẻ đang cố xử lý những phần ít người muốn bàn đến. Phần backend, phần điều phối, phần xác thực... Những thứ thường bị bỏ qua trong giai đoạn thị trường đang hưng phấn vì một narrative mới nhưng cũng chính những thứ đó lại quyết định liệu AI Agents có thể đi xa hơn khỏi phạm vi thử nghiệm hay không.
Cuối cùng thì tôi nghĩ cuộc đua này vẫn còn khá sớm để gọi tên người dẫn đầu bởi trong crypto dẫn đầu narrative và dẫn đầu usage là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Whitepaper có thể rất thuyết phục, demo có thể rất mượt nhưng nếu sau một năm nữa phần lớn agent vẫn chỉ đang tương tác với nhau thay vì phục vụ người dùng thật thì toàn bộ câu chuyện này sẽ lại trở thành một vòng lặp quen thuộc của thị trường.
Virtuals Protocol đang sở hữu sự chú ý, Newton Protocol dường như đang theo đuổi sự bền vững trong thiết kế hệ thống. Một bên đang thắng ở cuộc chiến nhận diện, một bên có thể đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hạn hơn còn bên nào thực sự dẫn đầu cuộc đua AI Agents có lẽ chưa ai biết. Tôi vẫn đang theo dõi, chỗ này cần thời gian trả lời.
$NEWT @NewtonProtocol
#Newt