0xMinh

Có một điều tôi nhận ra sau vài chu kỳ thị trường đó là crypto rất thích kể những câu chuyện mới bằng những từ ngữ mới nhưng thường quay về giải quyết những vấn đề cũ, AI cũng vậy. Chỉ trong thời gian ngắn thị trường đã đầy những dự án gắn nhãn AI, từ agent tự giao dịch, agent tự nghiên cứu, agent tự quản lý danh mục cho tới agent có thể thay người dùng làm gần như mọi thứ. Họ nói về tự động hóa, họ nói về tương lai nơi phần mềm có thể hành động như con người nhưng càng nhìn lâu tôi càng có cảm giác mình đã xem kịch bản này quá nhiều lần rồi.
Điều khiến tôi luôn lấn cấn không nằm ở khả năng của AI, AI rõ ràng đang tiến rất nhanh. Vấn đề nằm ở việc AI trong crypto thường được đặt vào một môi trường vốn đã thiếu niềm tin từ đầu. Một agent có thể đọc dữ liệu nhanh hơn chúng ta, xử lý thông tin tốt hơn chúng ta thậm chí đưa ra quyết định hợp lý hơn chúng ta trong nhiều trường hợp nhưng ai kiểm soát agent đó? Ai xác minh rằng nó thực sự làm đúng thứ nó được giao? Ai chịu trách nhiệm khi nó ký một giao dịch sai, tương tác với một hợp đồng độc hại hoặc đơn giản là bị thao túng bởi dữ liệu đầu vào? Đó là một vấn đề khá nhàm chán, không hấp dẫn để đưa lên tiêu đề bài viết nhưng lại là thứ quyết định việc AI crypto có trở thành hạ tầng thực sự hay chỉ là một narrative theo mùa.
Đó cũng là lý do tôi thấy khá nhiều dự án AI hiện nay trông giống nhau đến kỳ lạ. Họ tập trung vào việc làm agent thông minh hơn, phản hồi nhanh hơn, có nhiều khả năng hơn, họ tối ưu trí tuệ, họ tối ưu trải nghiệm nhưng phần "ủy quyền" lại khá mờ nhạt. Một agent càng có nhiều quyền hành động thay người dùng thì bài toán niềm tin càng trở nên khó chịu hơn. Ít nhất là từ góc nhìn của tôi, thị trường đang dành quá nhiều thời gian để nói về khả năng của AI mà chưa dành đủ sự chú ý cho cơ chế kiểm soát AI.
Và có lẽ đó là điểm khiến Newton Protocol trở nên khác biệt giữa hàng trăm dự án AI crypto đang xuất hiện. Không phải vì họ cố xây dựng một mô hình ngôn ngữ tốt hơn, không phải vì họ muốn tạo ra một agent "thông minh nhất". Dường như họ đang nhìn vào một lớp vấn đề ít hào nhoáng hơn là: làm thế nào để một thực thể tự động có thể hành động thay người dùng nhưng vẫn nằm trong những giới hạn được xác định trước, có thể kiểm chứng được và có khả năng bị thu hồi quyền nếu cần thiết.
Nghe thì khá đơn giản nhưng đó lại là thứ tôi thấy thiếu vắng trong rất nhiều câu chuyện AI hiện nay. Người ta thường giả định rằng nếu agent đủ giỏi thì người dùng sẽ tự nhiên tin tưởng nó nhưng lịch sử crypto cho thấy điều ngược lại. Chúng ta không tin vào một hệ thống chỉ vì nó thông minh. Chúng ta tin vì quyền hạn được giới hạn, hành động được ghi nhận và các quy tắc đủ minh bạch để bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra. Có vẻ Newton Protocol đang cố gắng đưa tư duy đó vào thế giới AI, nơi agent không phải là một "hộp đen" toàn quyền mà giống một thực thể được cấp quyền theo phạm vi cụ thể và chịu sự ràng buộc bởi các điều kiện đã được định nghĩa trước.
Điều này khiến tôi nghĩ rằng Newton không thực sự cạnh tranh trực tiếp với nhiều dự án AI đang cố trở thành lớp ứng dụng cuối cùng cho người dùng. Họ có vẻ đang đặt cược vào một tầng cơ sở hơn nơi vấn đề không phải là "AI có thể làm gì" mà là "AI được phép làm gì". Sự khác biệt nghe khá nhỏ trên giấy nhưng đôi khi những khác biệt nhỏ lại quyết định dự án nào tồn tại sau khi narrative qua đi.
Tất nhiên mọi thứ trên whitepaper đều có thể nghe rất hợp lý, thị trường này chưa bao giờ thiếu những ý tưởng đẹp đẽ. Chúng ta từng có vô số giao thức nói về quyền riêng tư, về dữ liệu phi tập trung, về danh tính onchain hay sở hữu số. Không ít trong số đó sở hữu luận điểm tốt, đội ngũ tốt và tài liệu kỹ thuật đủ thuyết phục nhưng cuối cùng câu hỏi vẫn luôn giống nhau: liệu có ai thực sự dùng nó không?
Nếu vài năm tới, AI agent trở thành một phần bình thường của trải nghiệm crypto tôi nghĩ lớp hạ tầng quản lý quyền hạn và xác thực hành vi sẽ quan trọng hơn nhiều so với những gì thị trường đang định giá hiện tại. Nếu điều đó không xảy ra thì tất cả chỉ dừng lại ở một ý tưởng hợp thời được kể đúng thời điểm. Newton Protocol dường như đang đặt cược vào kịch bản đầu tiên còn liệu thị trường có đi theo hướng đó hay không tôi vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn. Chỗ này cần thời gian trả lời và thành thật mà nói đó là phần thú vị nhất để tiếp tục quan sát.
$NEWT #Newt @NewtonProtocol

Có một điều tôi nhận ra sau vài chu kỳ thị trường là crypto rất thích kể những câu chuyện mới bằng những từ khóa mới nhưng phần lớn vấn đề cũ vẫn nằm y nguyên ở đó. Ngày trước là DeFi sẽ thay đổi tài chính rồi đến GameFi sẽ kéo hàng tỷ người dùng sau đó là SocialFi, Restaking, AI Agent. Mỗi giai đoạn đều có thứ để thị trường bám víu vào, đều có lý do để người ta tin rằng lần này sẽ khác nhưng rồi cuối cùng, câu hỏi vẫn quay về một chỗ khá nhàm chán đó là: có ai thực sự dùng nó mỗi ngày không?
Tôi nghĩ đó là thứ ngành này cố tình bỏ qua quá lâu. Chúng ta dành quá nhiều thời gian để tối ưu narrative, tối ưu cách kể chuyện, tối ưu việc định vị mình trong một xu hướng đang nóng nhưng việc xây dựng một sản phẩm khiến người dùng quay lại vào ngày hôm sau rồi tuần sau, rồi vài tháng sau lại ít được nói đến hơn rất nhiều. Thanh khoản có thể được thuê, người dùng có thể được incentivize, khối lượng giao dịch có thể được tạo ra bằng đủ loại chương trình thưởng nhưng thói quen sử dụng thì khó giả vờ hơn nhiều. Đó là thứ tôi luôn lấn cấn khi nhìn vào bất kỳ dự án nào đang gắn với chữ AI.
Và đó cũng là lý do tôi thấy thú vị khi đặt Newton Protocol cạnh ai16z. Hai cái tên này dường như đang đại diện cho hai cách tiếp cận khá khác nhau của cùng một narrative. Một bên được nhắc đến như một biểu tượng của làn sóng AI native trong crypto, nơi giá trị phần nào nằm ở khả năng thu hút sự chú ý, tạo ra một cộng đồng tin vào tương lai của autonomous agents và những thực thể có thể tự vận hành trên blockchain. Họ nói về agent economy, họ nói về autonomous coordination, họ nói về việc AI sẽ trở thành một tác nhân kinh tế thực thụ nhưng ít nhất là từ góc nhìn của tôi câu hỏi khó nhất vẫn chưa thay đổi đó là: ngoài việc trở thành một câu chuyện hấp dẫn để thị trường giao dịch liệu có bao nhiêu hoạt động thực sự đang diễn ra phía sau?
Trong khi đó, Newton Protocol có vẻ đang cố xử lý một vấn đề khác ít hào nhoáng hơn. Không phải làm cho AI trở nên thông minh hơn mà làm cho việc sử dụng AI trong môi trường Web3 trở nên có thể kiểm chứng được, có thể phối hợp được và có thể vận hành ở quy mô lớn hơn mà không hoàn toàn dựa vào niềm tin. Đó là hướng đi nghe có phần khô khan. Nó không tạo ra nhiều meme, nó cũng không dễ truyền tải thành một khẩu hiệu ngắn gọn trên X nhưng đôi khi những thứ nhàm chán lại là thứ có khả năng tồn tại lâu hơn.
Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa Newton đang thắng hay ai16z đang thua. Tôi không nghĩ thị trường vận hành theo cách đơn giản như vậy. Narrative luôn có giá trị của nó, thực tế thì crypto sống được đến hôm nay phần nào cũng nhờ khả năng kể chuyện. Không có narrative sẽ rất khó để thu hút vốn, thu hút builder hay tạo ra hiệu ứng mạng lưới trong giai đoạn đầu nhưng narrative chỉ là lời mở đầu, nó không phải hồi kết.
Điều khiến tôi khá thận trọng là AI đang trở thành chiếc hộp mà người ta có thể bỏ gần như mọi ý tưởng vào bên trong. Một chatbot có token cũng là AI, một DAO có mô hình voting mới cũng có thể được gọi là AI, một hệ thống orchestration phức tạp cũng là AI. Khi mọi thứ đều trở thành AI thì từ đó dần mất đi khả năng giải thích điều gì đang thực sự diễn ra.
Nếu nhìn dưới góc độ đó, cuộc so sánh giữa Newton Protocol và ai16z có lẽ không hoàn toàn là câu chuyện giữa hai dự án. Nó giống một phép thử cho chính thị trường hơn, liệu thị trường vẫn tiếp tục ưu tiên những hệ sinh thái có khả năng tạo sự chú ý và duy trì động lượng cộng đồng hay cuối cùng sẽ quay lại đánh giá những thứ ít hấp dẫn hơn như mức độ tích hợp, số lượng tác vụ được xử lý hay việc người dùng có thật sự phụ thuộc vào sản phẩm đó hay không.
Bởi vì sau tất cả whitepaper đẹp không tạo ra usage, một narrative lớn cũng không đồng nghĩa với việc sản phẩm đang giải quyết vấn đề thật. Chúng ta đã thấy quá nhiều giao thức từng xuất hiện ở mọi timeline rồi biến mất chỉ vài quý sau đó. Không phải vì ý tưởng sai mà vì nhu cầu thực tế chưa từng tồn tại như mọi người tưởng tượng.
Newton Protocol có vẻ đang đặt cược rằng cơ sở hạ tầng cho AI sẽ quan trọng hơn bản thân câu chuyện về AI còn ai16z dường như đang đặt cược rằng sự chú ý là tài sản khan hiếm nhất trong nền kinh tế số và ai kiểm soát được nó sẽ có cơ hội xây dựng mọi thứ phía sau. Cả hai luận điểm đều hợp lý theo cách riêng của chúng.
Chỉ là ở thời điểm này tôi vẫn chưa đủ tự tin để nói bên nào đúng. Tôi chỉ biết rằng crypto thường thưởng cho narrative nhanh hơn rất nhiều so với việc thưởng cho sản phẩm thật nhưng cũng chính crypto là nơi rất tàn nhẫn với những thứ không giữ được người dùng sau khi tiếng ồn biến mất.
Và có lẽ đây là kiểu câu hỏi mà không có dashboard nào trả lời được ngay lập tức. Chỗ này cần thêm thời gian, tôi vẫn đang theo dõi.
$NEWT
#Newt @NewtonProtocol

Tôi đã thấy câu chuyện này quá nhiều lần rồi. Mỗi chu kỳ thị trường lại xuất hiện một narrative mới được gắn lên AI rồi vài tháng sau người ta nhận ra thứ khó nhất vẫn không thay đổi: xây ra một mạng lưới phi tập trung thì không đồng nghĩa với việc tạo ra giá trị thực cho người dùng. Họ nói về việc phân phối quyền lực tính toán, họ nói về việc dân chủ hóa AI nhưng thực tế phần lớn hệ thống vẫn đang vật lộn với một câu hỏi khá buồn tẻ đó là: ai sẽ dùng nó, dùng vì điều gì, và liệu họ có quay lại vào ngày mai hay không.
Đó là thứ tôi luôn lấn cấn với mảng AI phi tập trung. Ngành này thường bị cuốn vào những cuộc tranh luận lớn lao về tương lai trong khi vấn đề dai dẳng nhất lại nằm ở những thứ rất đời thường: chất lượng đầu ra có ổn định không, động lực kinh tế có bền không và liệu mạng lưới có tự duy trì được khi phần thưởng không còn quá hấp dẫn nữa không bởi suy cho cùng, AI không giống DeFi. Thanh khoản có thể di chuyển rất nhanh nhưng dữ liệu, mô hình và hành vi người dùng thì không. Chúng tích lũy theo thời gian, chúng tạo ra lợi thế cho những bên đã có quy mô từ trước và đó là lý do tôi luôn nghĩ rằng cạnh tranh với các mô hình tập trung không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là bài toán phân phối và hiệu ứng mạng.
Có lẽ vì vậy mà tôi thấy khá thú vị khi nhìn vào hai hướng tiếp cận khác nhau của Bittensor và Newton Protocol. Cùng nói về AI phi tập trung nhưng cảm giác họ đang giải quyết hai lớp vấn đề không hoàn toàn giống nhau. Bittensor dường như đặt cược vào việc xây dựng một thị trường mở cho trí tuệ máy nơi giá trị được xác định thông qua cạnh tranh giữa các tác nhân trong mạng lưới. Nó giống một nỗ lực tạo ra cơ chế định giá cho tri thức và khả năng suy luận, ít nhất là từ góc nhìn của tôi. Trong khi đó Newton Protocol lại có vẻ tập trung hơn vào lớp hạ tầng điều phối nơi AI agents, dữ liệu và quyền truy cập có thể tương tác theo cách có kiểm chứng và minh bạch hơn. Không phải cố gắng trở thành nơi sản sinh ra mô hình tốt nhất mà là tạo điều kiện để những hệ thống AI khác nhau có thể phối hợp với nhau mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào một thực thể trung tâm.
Điều đó nghe hợp lý trên giấy nhưng thị trường crypto vốn không thiếu những ý tưởng hợp lý trên giấy. Chúng ta từng có rất nhiều giao thức được thiết kế đẹp, tokenomics được mô phỏng kỹ lưỡng, cộng đồng đông đảo và narrative đủ hấp dẫn để kéo dài vài quý tăng trưởng rồi sau đó mọi thứ lại quay về một phép thử rất đơn giản: có người dùng thật không, có nhu cầu lặp lại không hay tất cả chỉ đang xoay quanh những người tham gia hệ sinh thái để tối ưu phần thưởng cho nhau. AI phi tập trung cũng sẽ phải đi qua bài kiểm tra đó.
Tôi nghĩ điểm khác biệt giữa Newton Protocol và Bittensor không nằm ở việc ai đúng, ai sai mà nằm ở giả định nền tảng mà họ đang đặt cược. Một bên dường như tin rằng thị trường sẽ tìm ra mô hình AI tốt nhất nếu được thiết kế đủ mở, bên còn lại có vẻ tin rằng vấn đề lớn hơn là khả năng phối hợp giữa các thực thể AI trong một môi trường không cần niềm tin tuyệt đối. Cả hai giả định đều có lý do để tồn tại, cả hai cũng có khả năng thất bại nếu hành vi người dùng đi theo một hướng khác.
Và có lẽ đó mới là điều đáng quan sát nhất. Trong crypto, narrative thường đi trước sản phẩm còn sản phẩm lại đi trước nhu cầu thực tế. Khoảng cách giữa ba thứ đó đôi khi kéo dài nhiều năm. Whitepaper có thể rất thuyết phục, mô hình kinh tế có thể rất tinh vi nhưng nếu cuối cùng doanh nghiệp vẫn chọn dịch vụ tập trung vì rẻ hơn, nhanh hơn và dễ triển khai hơn thì mọi lập luận về sự phi tập trung cũng chỉ dừng ở mức ý tưởng đẹp.
Tôi không nghĩ thị trường đã có câu trả lời cho cuộc tranh luận này. Newton Protocol đang thử một hướng. Bittensor cũng đang thử một hướng khác và có lẽ thay vì hỏi bên nào sẽ thắng câu hỏi đáng đặt ra hơn là liệu có đủ nhu cầu thực sự cho AI phi tập trung để cả hai cùng tồn tại hay không. Chỗ này cần thời gian trả lời, tôi vẫn đang theo dõi.
$NEWT
#Newt @NewtonProtocol

Tôi đã thấy câu chuyện này lặp lại khá nhiều lần trong crypto. Mỗi chu kỳ lại xuất hiện một lớp narrative mới, lần này là Agent. Trước đó là DeFi, rồi GameFi, SocialFi, AI, mọi thứ đều bắt đầu bằng một viễn cảnh rất đẹp đó là: phần mềm sẽ thay con người đưa ra quyết định, phối hợp với nhau, tạo ra nền kinh tế tự vận hành. Nghe không sai chỉ là tôi đã chứng kiến quá nhiều hệ thống được thiết kế rất tinh vi nhưng cuối cùng lại thiếu một thứ cực kỳ tầm thường là có ai thực sự dùng nó mỗi ngày hay không.
Điều khiến tôi luôn lấn cấn về Agent không nằm ở khả năng suy luận hay mức độ tự động hóa. Vấn đề cũ kỹ hơn nhiều là Agent tồn tại để làm gì khi phần lớn hoạt động onchain vẫn còn quá nghèo nàn về ngữ cảnh? Một bot giao dịch có thể chạy, một bot tối ưu lợi nhuận cũng có thể chạy nhưng để nhiều Agent tương tác với nhau, trao đổi giá trị, phối hợp công việc và duy trì động lực kinh tế trong thời gian dài thì đó lại là câu chuyện khác. Crypto vốn rất giỏi trong việc tạo ra cơ chế nhưng việc duy trì cơ chế sau khi incentive giảm xuống thì lịch sử không cho thấy nhiều tín hiệu tích cực.
Đó là lý do tôi nhìn cuộc so sánh giữa Newton Protocol và Autonolas theo hướng hơi khác. Ít nhất là từ góc nhìn của tôi đây không đơn thuần là câu hỏi công nghệ nào tốt hơn mà là triết lý xây dựng Agent nào thực tế hơn.
Autonolas dường như đang đi theo hướng hạ tầng. Họ nói về coordination, họ nói về các Agent có thể sở hữu tài sản, tự vận hành dịch vụ và nhận phần thưởng từ những đóng góp của mình. Họ xây dựng khá nhiều thành phần cơ bản cho một nền kinh tế Agent, nơi các thực thể phần mềm có thể tương tác như những tác nhân kinh tế độc lập. Ý tưởng này khá thú vị bởi ít nhất họ đang cố gắng trả lời câu hỏi mà nhiều dự án AI tránh né: ai sẽ trả tiền cho Agent và vì sao Agent lại tiếp tục tồn tại sau giai đoạn đầu khuyến khích?
Nhưng đó cũng là điểm khiến tôi dè dặt. Hệ thống càng tham vọng thì càng phụ thuộc vào hiệu ứng mạng lưới, một Agent economy chỉ thật sự hoạt động khi số lượng Agent đủ lớn, số lượng dịch vụ đủ đa dạng và dòng giá trị lưu chuyển đủ dày đặc còn nếu không mọi thứ dễ trở thành một mô hình kinh tế được mô phỏng rất đẹp trên giấy nhưng thiếu lực kéo từ bên ngoài. Tôi đã thấy điều này xảy ra với không ít giao thức trước đây. Họ xây dựng một thành phố hoàn chỉnh trước khi có cư dân đầu tiên.
Newton Protocol có vẻ đang tiếp cận vấn đề từ phía ngược lại. Thay vì bắt đầu bằng một nền kinh tế Agent hoàn chỉnh họ dường như tập trung nhiều hơn vào lớp thực thi và trải nghiệm sử dụng Agent trong các tình huống cụ thể. Cảm giác của tôi là Newton đang cố gắng biến Agent thành một công cụ hữu ích trước rồi mới nghĩ đến việc biến nó thành một chủ thể kinh tế độc lập sau. Điều này nghe có vẻ ít tham vọng hơn nhưng đôi khi crypto lại cần những thứ nhàm chán như vậy.
Họ không phải dự án đầu tiên nói về autonomous agents nhưng dường như Newton quan tâm nhiều đến việc làm sao để Agent có thể được triển khai, theo dõi, xác minh hành vi và tích hợp vào những luồng công việc hiện hữu. Đó là một góc tiếp cận thực dụng hơn và thành thật mà nói thị trường thường đánh giá thấp những giải pháp thực dụng trong giai đoạn đầu bởi chúng không tạo ra cảm giác về một tương lai quá xa xôi.
Nếu buộc phải chọn mô hình nào có khả năng tồn tại lâu hơn thì tôi nghiêng nhẹ về hướng tiếp cận của Newton. Không phải vì nó cao siêu hơn mà vì nó đặt câu hỏi đơn giản hơn: liệu Agent có giúp người dùng tiết kiệm thời gian, giảm ma sát hay tạo ra giá trị ngay hôm nay không? Trong khi đó, Autonolas dường như đang đặt cược vào giả định rằng một nền kinh tế Agent quy mô lớn cuối cùng sẽ xuất hiện và khi điều đó xảy ra, họ đã có sẵn hạ tầng.
Cả hai luận điểm đều có lý, cả hai cũng đều chứa đựng khá nhiều giả định chưa được kiểm chứng.
Điều thú vị là crypto thường không thưởng cho hệ thống thiết kế đẹp nhất, nó thưởng cho hệ thống có khả năng tạo ra thói quen sử dụng. Người dùng không quan tâm Agent của họ được điều phối bởi cơ chế nào, dùng framework nào hay sở hữu bao nhiêu lớp incentive phía sau. Họ chỉ quan tâm liệu công việc được hoàn thành nhanh hơn, rẻ hơn và ít đau đầu hơn hay không.
Whitepaper có thể rất chỉn chu, narrative về Agent economy cũng có thể rất hấp dẫn nhưng nếu sau hai hoặc ba năm nữa chúng ta vẫn đang nói về số lượng Agent được triển khai thay vì số lượng vấn đề thực tế được giải quyết thì có lẽ thị trường đã đưa ra câu trả lời rồi.
Tôi vẫn đang theo dõi cả Newton Protocol lẫn Autonolas. Một bên đang cố xây đường trước khi có xe chạy, một bên có vẻ đang tìm cách tạo ra chiếc xe đầu tiên đủ hữu ích để mọi người muốn lái. Chỗ nào đúng hơn có lẽ không nằm ở kiến trúc hệ thống hay mô hình token. Chỗ này cần thời gian trả lời.
@NewtonProtocol $NEWT
#Newt

Có một điều tôi nhận ra sau vài chu kỳ thị trường là crypto rất thích kể lại cùng một câu chuyện, chỉ thay đổi nhân vật chính. Ngày trước là DeFi sẽ thay thế ngân hàng sau đó là metaverse sẽ thay đổi internet và bây giờ là AI. Họ nói về autonomous agents, họ nói về nền kinh tế máy móc, họ nói về tương lai nơi phần mềm tự giao tiếp, tự đàm phán, tự vận hành nhưng tôi đã thấy quá nhiều narrative được dựng lên chỉ để lấp đầy khoảng trống giữa kỳ vọng và thực tế nên phản ứng đầu tiên thường không phải hào hứng mà là tự hỏi: ai đang thật sự sử dụng những thứ này và dùng để làm gì?
Đó là vấn đề dai dẳng của ngành này. Không phải công nghệ không đủ tốt cũng không hẳn vì thiếu vốn mà vì crypto có xu hướng tạo ra hạ tầng trước rồi mới đi tìm lý do để nó tồn tại. Chúng ta xây giao thức, xây tokenomics, xây incentive model rồi hy vọng hành vi người dùng sẽ tự xuất hiện ở đâu đó trong tương lai. Đó là thứ tôi luôn lấn cấn, AI blockchain cũng không nằm ngoài vòng lặp đó. Rất nhiều dự án đang cố gắng đưa AI lên chain nhưng thứ còn thiếu dường như không phải sức mạnh tính toán hay mô hình ngôn ngữ mà là cách để các hệ thống này tạo ra giá trị thực mà không cần phụ thuộc vào việc kể chuyện quá nhiều.
Trong bối cảnh đó cuộc đối chiếu giữa Newton Protocol và Fetch.ai khá thú vị. Ít nhất là từ góc nhìn của tôi đây giống cuộc chạm trán giữa hai thế hệ tư duy hơn là cuộc cạnh tranh trực tiếp về sản phẩm. Fetch.ai xuất hiện khá sớm, ở thời điểm thị trường còn đang tìm cách định nghĩa AI Agent là gì. Họ xây dựng một thế giới nơi các thực thể phần mềm có thể tương tác với nhau, giao dịch với nhau, phối hợp với nhau. Ý tưởng này chưa bao giờ thiếu sức hấp dẫn nhưng sau nhiều năm câu hỏi vẫn còn nguyên đó là: liệu có bao nhiêu người thực sự cần một nền kinh tế agent hoạt động độc lập trên blockchain? hay phần lớn chúng ta vẫn đang bị thu hút bởi tính trừu tượng của khái niệm nhiều hơn là giá trị sử dụng cụ thể?
Newton Protocol có vẻ đi theo hướng khác. Dường như họ ít quan tâm đến việc tạo ra một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh theo nghĩa truyền thống mà tập trung nhiều hơn vào lớp điều phối và xác minh hành vi của AI trong môi trường blockchain. Nếu Fetch.ai từng mang cảm giác của một tầm nhìn khá rộng, khá tham vọng thì Newton Protocol lại tạo cảm giác thực dụng hơn. Không phải cố biến mọi thứ thành agent mà cố trả lời một câu hỏi nhàm chán nhưng quan trọng hơn đó là: làm sao để những hành động do AI tạo ra có thể được kiểm chứng, được phối hợp và được tin cậy trong một hệ thống phi tập trung.
Tôi nghĩ đây là sự khác biệt đáng chú ý. Một bên cố xây dựng nền kinh tế cho các tác nhân tự động, một bên dường như đang cố xây dựng cơ chế để các tác nhân đó hoạt động mà không khiến người dùng phải đặt quá nhiều niềm tin vào những hộp đen thuật toán. Nghe thì không quá hào nhoáng thậm chí khá khô khan nhưng thị trường đôi khi lại bị chi phối bởi những bài toán như vậy nhiều hơn chúng ta tưởng.
Dù vậy, tôi cũng không cho rằng đây là câu chuyện của người thắng và kẻ thua. Crypto vốn không vận hành như thị trường phần mềm truyền thống. Một giao thức có thể tồn tại nhiều năm chỉ nhờ narrative đủ mạnh trong khi một giao thức khác có sản phẩm tốt hơn lại chìm trong im lặng vì không tìm được đúng thời điểm. Fetch.ai đã có thời gian để xây dựng cộng đồng, xây dựng thương hiệu và gắn tên mình với xu hướng AI từ rất sớm. Newton Protocol lại xuất hiện ở giai đoạn mà thị trường đã bớt ngây thơ hơn với các khẩu hiệu về trí tuệ nhân tạo. Điều đó vừa là lợi thế vừa là áp lực.
Bởi cuối cùng, whitepaper vẫn chỉ là whitepaper còn những sơ đồ kiến trúc đẹp mắt vẫn chỉ là sơ đồ, chúng không tự tạo ra người dùng cũng không tự tạo ra nhu cầu. Thứ duy nhất có giá trị lâu dài có lẽ là việc ai đang sử dụng hệ thống này mỗi ngày, ai đang trả tiền để duy trì nó và liệu họ có tiếp tục sử dụng nếu bỏ đi toàn bộ phần narrative xung quanh hay không.
Vì thế khi nhìn Newton Protocol và Fetch.ai tôi không quá quan tâm đến việc bên nào đang dẫn đầu trong một cuộc đua tưởng tượng. Tôi quan tâm nhiều hơn đến việc liệu AI trên blockchain có thật sự giải quyết được một vấn đề vốn tồn tại ngoài đời thực hay chúng ta chỉ đang bước vào một phiên bản mới của câu chuyện cũ. Đến lúc này tôi vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn và có lẽ chỗ này cần thêm thời gian để tự chứng minh.
@NewtonProtocol $NEWT
#Newt

Có một điều tôi thấy lặp lại khá đều trong crypto đó là cứ mỗi chu kỳ thị trường lại tìm được một nhân vật chính mới để đặt kỳ vọng vào. Trước đây là DeFi, rồi NFT, rồi modular, rồi restaking... và bây giờ là AI Agents. Người ta nói về những tác nhân tự động thay con người ra quyết định, người ta nói về một tương lai nơi ví crypto có thể tự giao dịch, tự quản lý danh mục, tự tương tác với ứng dụng mà không cần chúng ta chạm tay vào nhưng tôi đã thấy quá nhiều câu chuyện được kể bằng narrative đẹp trước khi có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy người dùng thực sự cần nó.
Đó cũng là vấn đề dai dẳng nhất của crypto và có lẽ cũng là thứ nhàm chán nhất để nhắc lại. Chúng ta rất giỏi tạo ra hạ tầng cho những nhu cầu chưa tồn tại. Chúng ta xây đường cao tốc trước khi có xe chạy, chúng ta tranh luận về throughput, về framework, về coordination layer trong khi số lượng người dùng thực sự sử dụng sản phẩm mỗi ngày đôi khi vẫn rất khiêm tốn. Với AI Agents, câu hỏi tôi luôn lấn cấn không nằm ở việc agent có thông minh hay không. Câu hỏi là liệu người dùng có thực sự muốn giao quyền hành động cho một thực thể tự động trên blockchain hay không bởi giữa việc xem demo và việc cho phép một hệ thống tự thay mình quản lý tài sản là khoảng cách khá lớn.
Ở góc nhìn đó, cuộc so sánh giữa Newton Protocol và Virtuals Protocol khá thú vị. Cả hai đều đang đặt cược vào AI Agents nhưng dường như họ đang nhìn vấn đề từ hai hướng khác nhau. Virtuals Protocol có vẻ chọn cách tạo ra một nền kinh tế xoay quanh agent. Agent trở thành một thực thể có danh tính, có cộng đồng, có khả năng tạo doanh thu thậm chí được giao dịch như một loại tài sản. Nó mang màu sắc rất crypto, rất narrative driven và phải thừa nhận rằng Virtuals hiểu cách khiến thị trường chú ý đến mình. Họ nói về agent như những startup nhỏ tồn tại trên blockchain, họ xây câu chuyện đủ hấp dẫn để cộng đồng tham gia, ít nhất là trong giai đoạn đầu.
Trong khi đó, Newton Protocol lại khiến tôi liên tưởng đến một cách tiếp cận ít hào nhoáng hơn. Họ dường như không quá tập trung vào việc biến agent thành một sản phẩm mang tính văn hóa hay cộng đồng, thứ Newton quan tâm nhiều hơn có vẻ là lớp điều phối hành động, lớp xác minh và khả năng để AI thực hiện các tác vụ thay mặt người dùng trong một môi trường có thể kiểm chứng được. Nghe thì không hấp dẫn bằng việc sở hữu một AI influencer có token riêng nhưng ít nhất từ góc nhìn của tôi đây lại là nơi câu chuyện trở nên thực tế hơn.
Bởi nếu AI Agents thực sự trở thành một phần của hệ sinh thái crypto trong vài năm tới thứ quan trọng có lẽ không phải là agent nói chuyện hay đến mức nào. Điều quan trọng hơn là ai chịu trách nhiệm khi agent làm sai, ai xác minh được quyết định của nó, ai đảm bảo rằng nó đang hành động đúng với ý định ban đầu của người dùng. Đó là thứ tôi thấy thị trường ít nói đến bởi nó không tạo ra cảm giác hưng phấn. Nó giống một bài toán về niềm tin hơn là một bài toán về công nghệ.
Virtuals Protocol hiện tại có lợi thế về mức độ hiện diện trong cộng đồng. Họ đã thành công trong việc biến AI Agents thành một câu chuyện có tính lan truyền cao. Người dùng dễ hiểu, dễ tham gia và cũng dễ đầu cơ nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ đang dẫn đầu về mặt ứng dụng thực tế. Sự chú ý của thị trường đôi khi chỉ phản ánh khả năng kể chuyện tốt hơn chứ chưa chắc phản ánh việc giải quyết được vấn đề khó nhất.
Newton Protocol thì ngược lại, họ có vẻ đang cố xử lý những phần ít người muốn bàn đến. Phần backend, phần điều phối, phần xác thực... Những thứ thường bị bỏ qua trong giai đoạn thị trường đang hưng phấn vì một narrative mới nhưng cũng chính những thứ đó lại quyết định liệu AI Agents có thể đi xa hơn khỏi phạm vi thử nghiệm hay không.
Cuối cùng thì tôi nghĩ cuộc đua này vẫn còn khá sớm để gọi tên người dẫn đầu bởi trong crypto dẫn đầu narrative và dẫn đầu usage là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Whitepaper có thể rất thuyết phục, demo có thể rất mượt nhưng nếu sau một năm nữa phần lớn agent vẫn chỉ đang tương tác với nhau thay vì phục vụ người dùng thật thì toàn bộ câu chuyện này sẽ lại trở thành một vòng lặp quen thuộc của thị trường.
Virtuals Protocol đang sở hữu sự chú ý, Newton Protocol dường như đang theo đuổi sự bền vững trong thiết kế hệ thống. Một bên đang thắng ở cuộc chiến nhận diện, một bên có thể đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hạn hơn còn bên nào thực sự dẫn đầu cuộc đua AI Agents có lẽ chưa ai biết. Tôi vẫn đang theo dõi, chỗ này cần thời gian trả lời.
$NEWT @NewtonProtocol
#Newt