Walrus (@Walrus 🦭/acc ) – Sui blockchain üzərində qurulmuş, lakin chain-agnostic (fərqli zəncirlərlə uyğun) olan deşik məlumat saxlama və data availability protokoludur. Mysten Labs (Sui-nin qurucuları) tərəfindən inkişaf etdirilən Walrus, böyük həcmli faylları (blob-lar: video, şəkil, AI datasetləri, PDF və s.) effektiv, ucuz və təhlükəsiz şəkildə saxlamaq üçün nəzərdə tutulub. Ənənəvi mərkəzləşdirilmiş cloud həllərinə (Amazon S3, Google Cloud kimi) alternativ olaraq, Walrus məlumatların senzura müqavimətini, mülkiyyətini və proqramlaşdırıla bilməsini təmin edir.
Əsas xüsusiyyətlər və texnologiya (2026-cı il vəziyyəti)
Walrus-un əsas innovasiyası Red Stuff adlı özünəməxsus 2D erasure coding (纠删码) alqoritmidir. Bu texnologiya sayəsində:
Saxlama xərcləri ənənəvi replikasiya üsullarına nisbətən ~4.5-5 dəfə aşağıdır (replication factor ~4-5x).
Sistem 2/3 node itkisinə dözümlüdür və məlumatlar avtomatik bərpa olunur.
Böyük fayllar (hətta onlarla GB/TB) on-chain miqyasda saxlanıla bilər – bu, əvvəllər mümkün olmayan səviyyədir.
Protokol programmable storage təklif edir: Move smart kontraktları vasitəsilə məlumatlara expiry (bitmə müddəti), paywall (ödənişli giriş), versiya nəzarəti və avtomatik yeniləmə kimi funksiyalar əlavə etmək mümkündür. Bu, xüsusilə AI agentləri, NFT-lər, DeFi və media tətbiqləri üçün idealdır.
$WAL token və tokenomika
$WAL – protokolun yerli tokenidir (Sui üzərində):
Saxlama ödənişləri üçün istifadə olunur (fiat ekvivalenti stabilliyi qorumaq üçün dizayn edilib).
Staking və Delegated Proof-of-Stake (dPoS) ilə şəbəkə təhlükəsizliyini təmin edir.
Governance: Token sahibləri protokol parametrlərini (haqq, cərimələr və s.) səsvermə ilə dəyişdirə bilər.
Burn mexanizmi: Saxlama tranzaksiyaları ilə tədarük azalır.
2026-cı ilin fevralına olan qiymət ~$0.095–$0.106 aralığındadır (CoinMarketCap və CoinGecko məlumatları). 24 saatlıq həcm ~$19–21M civarındadır. Token 5 milyard maksimum tədarüklə buraxılıb, əhəmiyyətli hissəsi icma və inkişaf üçün ayrılıb. 2025-ci ilin martında mainnet və TGE (Token Generation Event) baş tutub, Binance, Upbit kimi böyük birjalarda list olunub.
Ən son inkişaflar (2025 sonu – 2026 başlanğıcı)
Mainnet 2025-ci ilin martında işə düşüb, indi milyonlarla GB məlumat saxlayır.
AI fokus: AI agentləri üçün verifiable data (məlumat mənbəyini yoxlama) və tamper-proof storage təmin edir. io.net, Yotta Labs, Chainbase kimi layihələrlə inteqrasiya.
Partnyorluqlar: Humanity Protocol (palm scan identifikasiyası), Team Liquid (esports 250TB arxiv), Itheum, Talus, Plume Network və s. Sui ekosistemi ilə sıx əlaqə.
Cross-chain: Ethereum, Solana, Avalanche dəstəyi genişlənir.
Seal Protocol: Gizli məlumatlar üçün əlavə qat (secrets management).
2026 yol xəritəsi: Daha dərin AI inteqrasiyaları, data monetizasiyası və "data markets" inkişafı.
Nəticə
Walrus sadəcə bir storage protokolu deyil – AI, Web3 və deşik məlumat iqtisadiyyatı üçün əsas infrastruktur parçasıdır. Mərkəzləşdirilmiş provayderlərin məlumat senzura və nəzarət risklərini aradan qaldıraraq, istifadəçilərə və developerlərə tam nəzarət verir. $WAL -ın qiyməti volatil olsa da, Sui ekosisteminin böyüməsi və AI trendləri ilə uzunmüddətli potensialı yüksəkdir.